Depressie en angst
Bij depressie en angst laat het effect van een antidepressivum meestal enkele weken op zich wachten, terwijl sommige bijwerkingen juist in het begin het duidelijkst zijn. Op deze pagina leest u hoe de belangrijkste groepen werken, wat de officiële productinformatie over bijwerkingen zegt, waarom afbouwen altijd samen met uw arts gebeurt en welke hulplijnen er in België zijn. Geneesmiddelen voor depressie, angst en andere psychiatrische aandoeningen beoordelen wij op deze markt niet.
Welke groepen antidepressiva er zijn
Een bekende groep zijn de selectieve serotonine-heropnameremmers, kortweg SSRI's. Volgens de samenvatting van de productkenmerken (SKP) van sertraline remt dat middel de heropname van serotonine in de zenuwcellen, met slechts een zwak effect op noradrenaline en dopamine. Ook escitalopram hoort bij deze groep. Meer over beide middelen leest u op de pagina over sertraline en de pagina over escitalopram.
Venlafaxine werkt op twee boodschapperstoffen tegelijk: de SKP beschrijft het als een remmer van de heropname van serotonine en noradrenaline. Daarnaast is er mirtazapine, waarvan slaperigheid, een droge mond en meer eetlust tot de meest gemelde bijwerkingen horen. Achtergrond bij dat middel vindt u op de pagina over mirtazapine.
Quetiapine is geen antidepressivum maar een antipsychoticum. De SKP van de vorm met verlengde afgifte vermeldt wel een toepassing bij depressie: als toevoeging wanneer één antidepressivum alleen onvoldoende heeft geholpen. Daarnaast gaat het om schizofrenie en bipolaire stoornis. Zie de pagina over quetiapine.
Welke groep bij u past, hangt af van uw klachten, uw andere aandoeningen en de geneesmiddelen die u al neemt. Die afweging maakt de arts samen met u.
Hoe lang het duurt voor er effect is
Volgens de SKP van sertraline kunnen de eerste tekenen van effect binnen een week zichtbaar zijn, maar is er meestal langer nodig voordat de behandeling echt aanslaat. Dezelfde SKP waarschuwt dat de eerste weken, of zelfs langer, soms nog geen verbetering brengen. Merkt u in die periode nog weinig effect, bespreek dat dan met de arts voordat u zelf stopt.
De dosis wordt volgens die SKP in stappen aangepast, met telkens minstens een week tussen twee aanpassingen, en bij een langere behandeling op het laagste werkzame niveau gehouden. Bij depressie vermeldt de SKP een behandeling van minstens zes maanden, om zeker te zijn dat de klachten verdwenen zijn.
Blijft het effect uit, dan kan de arts de dosis aanpassen, overschakelen op een ander middel of de aanpak verbreden, bijvoorbeeld met psychologische begeleiding. Bij overschakelen vraagt de SKP om zorgvuldigheid, vooral wanneer het vorige middel lang in het lichaam blijft.
Bijwerkingen in de eerste weken
In de SKP van sertraline is misselijkheid de meest waargenomen bijwerking. Verder staan onder meer slapeloosheid, hoofdpijn, duizeligheid, slaperigheid en seksuele stoornissen, zoals een verminderd libido of een ejaculatiestoornis, in de lijst. Een deel van die bijwerkingen neemt volgens de SKP af wanneer u het middel blijft nemen. Seksuele bijwerkingen verdienen een open gesprek: de SKP vermeldt meldingen waarbij ze bleven aanhouden, ook na het stoppen.
Bij mirtazapine noemt de SKP slaperigheid, sufheid, een droge mond, gewichtstoename, meer eetlust, duizeligheid en vermoeidheid als de meest gemelde bijwerkingen. Bij sertraline beschrijft de SKP ook een innerlijke onrust waarbij u moeilijk stil kunt zitten (acathisie), meestal in de eerste weken; meld dat aan de arts.
Sommige signalen vragen dat u niet afwacht. De SKP's van antidepressiva waarschuwen dat gedachten aan zelfdoding of zelfbeschadiging kunnen toenemen, vooral in het begin van de behandeling en na een aanpassing van de dosis; bij volwassenen jonger dan 25 jaar werd een groter risico gezien. Merkt u dat, of krijgt u toenemende onrust of sterke prikkelbaarheid, of zien mensen rond u ongewone veranderingen in uw gedrag, neem dan zonder uitstel contact op met een arts. Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24.
De SKP van sertraline waarschuwt ook voor het serotoninesyndroom: het risico stijgt wanneer u tegelijk andere middelen neemt die op serotonine werken, zoals triptanen tegen migraine, of opioïden. Bij combinaties met onder meer MAO-remmers beschrijft de SKP ernstige reacties met trillen, spierschokken, zweten, misselijkheid, braken en koorts. Krijgt u koorts met spierschokken, verwardheid en zweten, neem dan meteen contact op met een arts. Vertel de arts en de apotheker daarom altijd welke middelen u neemt, ook kruidenpreparaten zoals sint-janskruid.
Antidepressiva afbouwen: waarom altijd samen met uw arts
Stoppen met een antidepressivum gebeurt niet in één keer. De SKP van sertraline zegt uitdrukkelijk dat abrupt stoppen vermeden moet worden en dat de dosis geleidelijk wordt verlaagd, over minstens één tot twee weken, om onttrekkingsverschijnselen te beperken. Volgens dezelfde SKP kan het afbouwen ook meerdere weken of maanden duren, afhankelijk van wat u nodig hebt. De SKP van venlafaxine voegt eraan toe dat het tempo afhangt van de dosis, de duur van de behandeling en de persoon, en dat sommige mensen maanden of langer nodig hebben.
Onttrekkingsverschijnselen komen bij het stoppen vaak voor, vooral wanneer dat abrupt gebeurt. De SKP van sertraline noemt duizeligheid, gevoelsstoornissen zoals tintelingen, slaapproblemen met intense dromen, onrust of angst, misselijkheid of braken, trillen en hoofdpijn als de meest gemelde. Ze beginnen meestal in de eerste dagen na het stoppen, zijn meestal mild tot matig en verdwijnen gewoonlijk binnen twee weken. Bij sommige mensen houden ze twee tot drie maanden of langer aan.
Worden de klachten na een verlaging ondraaglijk, dan kan de arts volgens de SKP overwegen om de vorige dosis te hervatten en daarna trager af te bouwen. Daarom maakt u het schema samen met de arts die uw behandeling opvolgt, en past u het niet op eigen houtje aan. Klachten tijdens het afbouwen zijn niet altijd onttrekking: ook de oorspronkelijke klachten kunnen terugkeren. Dat onderscheid maakt de arts samen met u, op basis van het verloop.
Krijgt u tijdens het afbouwen gedachten aan zelfdoding, wacht dan niet tot de volgende afspraak. Zelfmoordlijn 1813: gratis en anoniem, 24/7 bereikbaar. Tele-Onthaal 106: gratis en anoniem, 24 uur op 24. Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24.
Afhankelijkheid, gewicht en alcohol
Bij benzodiazepines is afhankelijkheid een bekend risico: de SKP van alprazolam vermeldt dat gewenning en lichamelijke en psychische afhankelijkheid kunnen optreden, en dat het risico stijgt met de dosis en de duur van de behandeling. Bij antidepressiva beschrijven de SKP's vooral onttrekkingsverschijnselen bij het stoppen; dat is de reden voor het geleidelijke afbouwen hierboven. Twijfelt u of u afhankelijk bent geworden van een middel, bespreek dat dan open met de arts.
Over gewicht verschillen de SKP's. Bij mirtazapine horen gewichtstoename en meer eetlust bij de meest gemelde bijwerkingen. In de SKP van sertraline staan zowel een verminderde als een toegenomen eetlust in de lijst van bijwerkingen. Merkt u een duidelijke verandering, bespreek dat dan met de arts in plaats van zelf de dosis te verlagen.
Over alcohol is de SKP van sertraline duidelijk: het gelijktijdige gebruik wordt niet aanbevolen. Dezelfde SKP waarschuwt dat geneesmiddelen die op de hersenen werken het vermogen om auto te rijden of machines te bedienen kunnen verminderen. Bespreek dus ook uw alcoholgebruik en de vraag of u veilig kunt rijden.
Angst: antidepressiva, begeleiding en kalmeermiddelen
Ook bij angststoornissen worden antidepressiva gebruikt. De SKP van sertraline vermeldt naast depressie ook paniekstoornis, sociale angststoornis, posttraumatische stressstoornis en obsessieve-compulsieve stoornis als indicatie. Bij paniekstoornis beschrijft de SKP een lagere startdosis in de eerste week, omdat zo minder bijwerkingen kort na de start optreden.
Benzodiazepines lijken bij hevige angst een uitweg, maar de SKP van alprazolam beschrijft het risico op gewenning en afhankelijkheid, en ook dat snel afbouwen of plots stoppen na het ontstaan van afhankelijkheid ontwenningsverschijnselen kan geven. Zo'n behandeling hoort bij een arts die u kent en opvolgt.
Wij schrijven geen benzodiazepines, Z-slaapmiddelen, opioïden, stimulantia, gabapentinoïden of medicinale cannabis voor. Dat is een keuze van onze dienst: deze middelen vragen opvolging door een arts die u kan onderzoeken en die bereikbaar is als het slechter gaat. Bij aanhoudende angst is uw huisarts het aanspreekpunt, ook voor de vraag of psychologische begeleiding bij u past.
Waar u in België terechtkunt
Het eerste aanspreekpunt is uw huisarts. Die kan uw klachten inschatten, een behandeling starten en u doorverwijzen naar een psycholoog of psychiater wanneer dat nodig is. Welke vorm van begeleiding bij u past, bespreekt u met uw huisarts.
Bent u al in behandeling, dan helpt het als één arts het overzicht houdt: dosissen veranderen, wisselwerkingen met andere geneesmiddelen zijn mogelijk en het verloop over maanden zegt meer dan één momentopname. Bij gedachten aan zelfdoding, of wanneer u vreest dat u uzelf of iemand anders iets zult aandoen, wacht u niet: bel een van deze nummers of ga naar de spoedgevallendienst.
- Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24.
- Zelfmoordlijn 1813: gratis en anoniem, 24/7 bereikbaar.
- Tele-Onthaal 106: gratis en anoniem, 24 uur op 24.
- Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter.
Wat wij doen en wat wij niet doen
Deze pagina is informatief: u kunt hier geen beoordeling aanvragen voor antidepressiva, antipsychotica, benzodiazepines, Z-slaapmiddelen of stimulantia. Die keuze is bewust, omdat deze behandelingen opvolging vragen door een arts die u kan onderzoeken en die bij een verslechtering bereikbaar is. Er is geen teleconsultatie via video of telefoon, en wij vervangen geen psychologische hulp.
Medisch nagekeken door Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301. De arts is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en neemt de rol van uw huisarts niet over.
Hoe lang duurt het voor een antidepressivum werkt?
Volgens de SKP van sertraline kunnen de eerste tekenen van effect binnen een week zichtbaar zijn, maar is er meestal langer nodig. Merkt u nog weinig, stop dan niet op eigen houtje maar bespreek het met de arts.
Kan ik een antidepressivum online laten voorschrijven?
Niet via deze website. Geneesmiddelen voor depressie, angst en andere psychiatrische aandoeningen beoordelen wij op deze markt niet. Voor het starten of voortzetten van een behandeling neemt u contact op met uw huisarts of met de arts die de behandeling heeft opgestart.
Mag ik plots stoppen met mijn antidepressivum?
Nee. Volgens de SKP van sertraline wordt de dosis geleidelijk verlaagd, over minstens één tot twee weken en zo nodig over meerdere weken of maanden, omdat abrupt stoppen vaker onttrekkingsverschijnselen geeft. Het schema bepaalt u samen met de arts.
Hoe lang duren onttrekkingsverschijnselen?
Volgens de SKP van sertraline verdwijnen ze gewoonlijk binnen twee weken, maar bij sommige mensen houden ze twee tot drie maanden of langer aan. Zijn ze ondraaglijk, bespreek dan met de arts of de vorige dosis hervat wordt en het afbouwen trager gaat.
Kom ik bij van antidepressiva?
Dat verschilt per middel. Bij mirtazapine horen gewichtstoename en meer eetlust bij de meest gemelde bijwerkingen; bij sertraline staan zowel minder als meer eetlust in de lijst. Verlaag de dosis niet zelf, maar bespreek een duidelijke verandering met de arts.
Mag ik alcohol drinken als ik een antidepressivum neem?
De SKP van sertraline raadt alcohol tijdens de behandeling af, en middelen die op de hersenen werken kunnen de rijvaardigheid verminderen. Bespreek uw alcoholgebruik open met de arts die u behandelt.
Kan ik online een kalmeermiddel krijgen?
Niet via deze website. Wij schrijven geen benzodiazepines, Z-slaapmiddelen, opioïden, stimulantia, gabapentinoïden of medicinale cannabis voor. De SKP van alprazolam beschrijft een risico op gewenning en afhankelijkheid dat stijgt met de dosis en de duur van de behandeling; zo'n behandeling hoort bij een arts die u opvolgt.
Waar kan ik terecht bij gedachten aan zelfdoding?
Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24. Zelfmoordlijn 1813: gratis en anoniem, 24/7 bereikbaar. Tele-Onthaal 106: gratis en anoniem, 24 uur op 24. Daarna helpt uw huisarts u verder met een behandeling en begeleiding.
- FAGG: SKP Serlain 100 mg (sertraline; CTI 157351-06, BE157351), rubrieken 4.1, 4.2, 4.4, 4.5, 4.7, 4.8 en 5.1
- FAGG: SKP Efexor-Exel 150 mg (venlafaxine; CTI 196533-06, BE196533), rubrieken 4.2 en 5.1
- FAGG: SKP Remergon Soltab 15 mg (mirtazapine; CTI 239346-03, BE239346), rubrieken 4.4 en 4.8
- FAGG: SKP Seroquel XR 200 mg (quetiapine; CTI 314246-05, BE314246), rubrieken 4.1 en 5.1
- FAGG: SKP Xanax 0,5 mg (alprazolam; CTI 120933-05, BE120933), rubriek 4.4
- 112.be: Andere noodnummers (112, 1733, Zelfmoordlijn 1813, Tele-Onthaal 106)