Depressie en angst

Welke groepen antidepressiva er zijn

De meest voorgeschreven groep zijn de SSRI's. Ze grijpen in op de serotonine-huishouding in de hersenen. In België zijn onder meer sertraline (waaronder Serlain), escitalopram, citalopram (waaronder Cipramil), fluoxetine (waaronder Prozac) en paroxetine op de markt; zie /geneesmiddelen/sertraline/ en /geneesmiddelen/escitalopram/.

SNRI's werken op serotonine én noradrenaline. Venlafaxine (waaronder Efexor-Exel) en duloxetine (waaronder Cymbalta) horen in die groep. Ze worden onder meer gebruikt wanneer een SSRI onvoldoende effect geeft.

Daarnaast bestaan er middelen die geen van beide categorieën volgen. Mirtazapine wordt vaak gekozen wanneer slaap en eetlust sterk verstoord zijn, zie /geneesmiddelen/mirtazapine/. Bupropion en trazodon hebben elk hun eigen profiel. Quetiapine hoort niet bij de antidepressiva maar bij de antipsychotica en wordt in bepaalde situaties toegevoegd; achtergrond staat op /geneesmiddelen/quetiapine/.

Welke groep past, hangt af van uw klachten, uw andere aandoeningen en uw overige geneesmiddelen. Er is geen middel dat bij iedereen het beste werkt.

Hoe lang het duurt voor er effect is

Bij de meeste mensen wordt het effect pas na enkele weken merkbaar, en de volledige werking laat vaak nog langer op zich wachten. Slaap en eetlust verbeteren daarbij vaak eerder dan de stemming zelf, wat verwarrend kan zijn.

De bijwerkingen volgen de omgekeerde volgorde: die zijn er vaak al in de eerste dagen. Precies daar ligt het meest voorkomende misverstand. Wie in die eerste periode stopt omdat het middel nog niets doet maar wel klachten geeft, oordeelt op een moment waarop het effect nog niet beoordeeld kan worden.

Een behandeling wordt meestal in een lage dosis gestart en daarna bijgestuurd, ook om die beginfase draaglijker te maken. Blijft het effect uit na een redelijke periode in een voldoende dosis, dan is dat een reden om de behandeling te herzien: de dosis aanpassen, van middel wisselen of de aanpak breder maken. Die afweging hoort bij de arts, samen met u.

Bijwerkingen in de eerste weken

Vaak gemeld worden misselijkheid, hoofdpijn, droge mond, slaperigheid of net onrustige slaap, en meer innerlijke onrust. Bij SSRI's en SNRI's komen ook seksuele bijwerkingen voor, en die verdwijnen vaak niet vanzelf; het is een reëel argument om een wissel te bespreken in plaats van het te verzwijgen.

Bij mirtazapine staan slaperigheid en toegenomen eetlust op de voorgrond. Die eigenschap is soms de reden waarom het middel gekozen wordt, en soms de reden waarom het niet past.

Er zijn signalen waarbij u niet afwacht. Toenemende onrust, sterke prikkelbaarheid of gedachten aan zelfdoding, zeker in de eerste weken of kort na een dosisverandering, vragen meteen contact met een arts. Hetzelfde geldt voor koorts met spierschokken, verwardheid en zweten bij het combineren van meerdere middelen die op serotonine werken. Bel bij onmiddellijk gevaar 112; buiten de kantooruren bereikt u de huisartsenwachtpost via 1733.

Afbouwen gebeurt stapsgewijs

Abrupt stoppen geeft bij veel mensen onttrekkingsverschijnselen: duizeligheid, prikkelingen die als kleine elektrische schokjes aanvoelen, misselijkheid, slaapproblemen, prikkelbaarheid en een grieperig gevoel. Bij middelen die snel uit het lichaam verdwijnen, zoals paroxetine en venlafaxine, zijn die klachten meestal uitgesprokener.

Die verschijnselen worden vaak verward met een terugval. Het verschil zit in het verloop: onttrekkingsverschijnselen beginnen kort na de verlaging en zijn vaak lichamelijk, terwijl een terugval geleidelijker komt en vooral de stemming raakt. Wie dat verschil niet kent, schrikt en hervat op eigen houtje.

Daarom wordt de dosis in stappen verlaagd, met de laatste stappen kleiner dan de eerste. Uw arts bepaalt het schema en de snelheid ervan. Hoe dat in de praktijk verloopt, staat uitgebreider op /blog/antidepressiva-afbouwen-be/.

Verslaving, gewenning en gewicht

Antidepressiva veroorzaken geen verslaving in de betekenis die bij benzodiazepines of opioïden hoort: er is geen drang naar het middel, en de dosis hoeft niet steeds hoger om hetzelfde effect te bereiken. Wel past het lichaam zich aan, en dat verklaart de onttrekkingsverschijnselen bij te snel stoppen. Aanpassing en verslaving zijn twee verschillende dingen.

Gewicht is een vaak gestelde vraag. Mirtazapine wordt duidelijk met gewichtstoename geassocieerd. Bij SSRI's is het beeld wisselender: sommige mensen komen bij, anderen niet, en soms is het herstel van de eetlust na een depressieve periode zelf de verklaring.

Alcohol verdient een aparte opmerking. De combinatie versterkt slaperigheid en verminderde alertheid, en alcohol werkt bovendien in op dezelfde klachten waarvoor u behandeld wordt. Bespreek het gebruik ervan open met uw arts.

Angst: waarom kalmeermiddelen hier geen oplossing zijn

Bij aanhoudende angstklachten zijn dezelfde groepen als hierboven de gangbare behandeling, samen met psychologische hulp. Benzodiazepines en slaapmiddelen van het Z-type werken snel, maar geven binnen korte tijd gewenning en afhankelijkheid, en ze behandelen de onderliggende klacht niet.

Daar komt een juridische grens bij die niet van ons komt. Artikel 11, lid 6, van Richtlijn 2011/24/EU sluit geneesmiddelen met verdovende middelen en psychotrope stoffen uit van de erkenning van voorschriften die in een andere lidstaat zijn opgesteld. Benzodiazepines, Z-slaapmiddelen en stimulantia vallen daaronder. Langs een grensoverschrijdende weg zijn ze dus sowieso uitgesloten.

Wat wel helpt, is de combinatie van gesprekstherapie en, waar aangewezen, medicatie die door uw eigen arts wordt opgevolgd. Voor de opstart en de opvolging daarvan is er een arts nodig die u kan onderzoeken, die uw verloop over de tijd kent en die bij een verslechtering snel kan ingrijpen.

Waar u in België terechtkunt

Het eerste aanspreekpunt is uw huisarts. Die kan de klachten inschatten, een behandeling opstarten en u doorverwijzen naar een psycholoog of psychiater wanneer dat nodig is. Voor psychologische zorg bestaan er terugbetalingsregelingen via het RIZIV (INAMI); welke voorwaarden gelden en bij welke zorgverlener, vraagt u na bij uw huisarts of uw ziekenfonds.

Buiten de kantooruren bereikt u voor niet-dringende vragen de huisartsenwachtpost via 1733. Bij een acute situatie, bij gedachten aan zelfdoding of wanneer u vreest dat u zichzelf of iemand anders iets zult aandoen, wacht u niet: bel 112 of ga naar de spoedgevallendienst.

Wie al in behandeling is, heeft er belang bij dat één arts het overzicht houdt. Bij psychische klachten veranderen dosissen vaker, is de kans op wisselwerking met andere middelen reëel en telt het verloop over maanden zwaarder dan één momentopname.

Wat wij doen en wat wij niet doen

Deze pagina is informatief. Voor geestelijke gezondheid bieden wij op deze markt geen beoordeling aan: wij geven langs deze weg geen documenten af voor antidepressiva, antipsychotica, benzodiazepines, Z-slaapmiddelen of stimulantia. Die keuze is bewust, want deze behandelingen vragen opvolging door een arts die u kan onderzoeken en die bij een verslechtering bereikbaar is.

Wij bieden geen videoconsult, geen telefonisch consult en geen chat, en wij vervangen geen psychologische hulp. De arts met wie wij werken, heeft een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301, is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en neemt de rol van uw huisarts niet over.

Waarvoor u wel bij ons terechtkunt, is het voortzetten van andere langdurige medicatie die al is opgestart. Hoe die beoordeling verloopt en welke gegevens daarvoor nodig zijn, leest u op /herhaalvoorschrift/ en op /voorschrift-verlengen/; voor bloeddruk en cholesterol staat de achtergrond op /hart-en-bloeddruk/.

Wat een arts langs die weg kan afgeven, is een grensoverschrijdend voorschrift volgens de bijlage bij Uitvoeringsrichtlijn 2012/52/EU, per e-mail bezorgd. Het wordt niet in Recip-e geregistreerd en is niet zichtbaar op mijngezondheid.be.