Kalknagel: oorzaken en behandeling

Wat een kalknagel is

De medische term is onychomycose: een infectie van de nagel door schimmels of gisten. Ze komt het vaakst voor aan de teennagels, en daarbinnen het vaakst aan de grote teen.

De schimmel nestelt zich onder de nagelplaat en in het nagelbed. Omdat een nagel traag groeit en de schimmel zich in een moeilijk bereikbare ruimte bevindt, is dit een van de infecties die het langst behandeling vragen.

Een kalknagel is zelden pijnlijk. Wat mensen naar de apotheek of de huisarts brengt, is meestal het uitzicht, of het feit dat de verdikte nagel in de schoen begint te drukken. Bij mensen met diabetes of met een verminderde doorbloeding is er een bijkomende reden om er wel iets aan te doen: een beschadigde nagel is een toegangspoort voor andere infecties.

Waaraan u het herkent

Het typische beeld begint aan de vrije rand of aan de zijkant van de nagel en breidt langzaam uit naar de nagelriem. De nagel verkleurt geel, wit of bruinig, wordt dikker en gaat brokkelen.

Vaak laat de nagel gedeeltelijk los van het nagelbed, en verzamelt er zich een korrelige massa onder. Er kan een schilferende, jeukende huid tussen de tenen bijzitten; voetschimmel en nagelschimmel komen dikwijls samen voor, en de ene onderhoudt de andere.

De uitbreiding gaat traag. Tussen het eerste vlekje en een volledig aangetaste nagel zitten vaak vele maanden, en dat is meteen de reden waarom mensen zich laat melden.

Wat het ook kan zijn

Niet elke verkleurde of verdikte nagel is een schimmelnagel, en dat is meer dan een detail: de behandelingen verschillen fundamenteel.

Nagelpsoriasis geeft putjes in de nagel, olievlekachtige verkleuringen en loslating, en reageert niet op antischimmelmiddelen. Herhaald stoten of drukkend schoeisel geeft verdikking en verkleuring zonder infectie. Een oude bloeduitstorting onder de nagel groeit er met de nagel uit en verdwijnt vanzelf.

Een donkere, lengtegerichte streep in één nagel die nieuw is of verandert, hoort niet in het rijtje zelfzorg thuis. Laat die door een arts bekijken.

Dat is precies waarom een diagnose die alleen op het uitzicht steunt, onbetrouwbaar is. Voor een behandeling met tabletten wordt de diagnose daarom doorgaans eerst bevestigd met een nagelstaal.

Wie er vatbaarder voor is

De kans neemt toe met de leeftijd, onder meer doordat nagels trager groeien en de doorbloeding afneemt. Ook een eerdere nagelbeschadiging, veel sporten met afsluitend schoeisel, en langdurig vochtige voeten spelen mee.

Diabetes, een verminderde doorbloeding van de benen en een verzwakt afweersysteem verhogen zowel het risico als het belang van behandelen. Bij diabetes hoort voetzorg sowieso op de agenda, en een nagelprobleem is daar onderdeel van.

Gedeelde ruimtes waar mensen op blote voeten lopen, zoals zwembaden, kleedkamers en sauna's, zijn plaatsen waar overdracht plaatsvindt. Dat betekent niet dat u ze moet mijden, wel dat slippers daar nut hebben.

Wat lokaal beschikbaar is

Voor beperkte aantasting, waarbij alleen de vrije rand is aangetast en de nagelriem vrij is, wordt doorgaans lokaal behandeld. In België zijn daarvoor onder meer nagelpreparaten met amorolfine en met ciclopirox beschikbaar. Vraag uw apotheker welke daarvan zonder voorschrift verkrijgbaar zijn en welke bij uw beeld passen.

De toepassing vraagt volharding. Het middel wordt gedurende vele maanden aangebracht, telkens na het bijvijlen van de aangetaste nagelrand, en het resultaat is pas zichtbaar wanneer er gezonde nagel is aangegroeid. Wie na enkele weken stopt omdat er niets te zien is, stopt precies te vroeg.

Behandel voetschimmel op de huid mee wanneer die er is. Laat u dat achterwege, dan blijft de bron aanwezig en begint het verhaal opnieuw.

Wanneer tabletten worden overwogen

Is een groot deel van de nagel aangetast, zijn meerdere nagels betrokken, of reikt de infectie tot in de nagelriem, dan is een lokale behandeling doorgaans onvoldoende. Dan komt een behandeling via tabletten in beeld.

In België zijn daarvoor onder meer producten met terbinafine en met itraconazol op de markt. Beide zijn voorschriftplichtig, en beide vragen een afweging vooraf: ze kunnen de lever belasten en ze gaan interacties aan met een aantal andere geneesmiddelen. Daarom wordt vooraf naar uw volledige medicatielijst gekeken en soms naar bloedwaarden.

Dat is ook de reden waarom de diagnose eerst wordt bevestigd. Een maandenlange behandeling met tabletten opstarten voor een nagel die geen schimmelinfectie blijkt te hebben, is een risico zonder opbrengst.

De keuze, de duur en de opvolging bepaalt de arts. Wij starten een behandeling met antischimmeltabletten niet op afstand op.

Waarom het zo lang duurt

Een teennagel groeit traag, veel trager dan een vingernagel. De aangetaste nagel geneest niet: hij groeit eruit. Wat u ziet als succes, is de gezonde nagel die van onderaf aanschuift.

Daarom wordt het resultaat pas maanden na de start zichtbaar en is de behandelduur bij teennagels langer dan bij vingernagels. Een verbetering beoordelen na enkele weken is niet mogelijk, hoe verleidelijk dat ook is.

Een praktische tip: fotografeer de nagel bij de start en daarna om de paar maanden, telkens bij hetzelfde licht. Dat is betrouwbaarder dan uw herinnering en het houdt u door de saaie fase heen.

Herval komt voor, ook na een geslaagde behandeling. Voetschimmel meebehandelen, schoenen laten drogen en slippers in gemeenschappelijke doucheruimtes verkleinen die kans.

Wanneer u een arts raadpleegt

Neem contact op met uw huisarts wanneer er pijn, roodheid of zwelling rond de nagel ontstaat, wanneer meerdere nagels zijn aangetast, of wanneer een lokale behandeling na maanden geen enkel verschil maakt.

Hebt u diabetes, een verminderde doorbloeding van de benen of een verzwakt afweersysteem, ga dan langs voordat u zelf begint. Bij die groepen is zelfvijlen en zelf behandelen niet vanzelfsprekend, en hoort voetzorg bij de professionele opvolging.

Een nieuwe of veranderende donkere streep in een nagel laat u altijd bekijken. Dat is geen kwestie van kalknagels en het hoort niet bij zelfzorg.