Naar de inhoud

Aciclovir (Zovirax): werking, gebruik en bijwerkingen

Aciclovir is een antivirale stof tegen herpesvirussen die in België zowel met als zonder medisch voorschrift wordt afgeleverd, afhankelijk van de vorm en de verpakking. Zovirax is hier de merknaam van crèmes tegen koortsblaasjes. Hieronder leest u welke vormen er zijn, waarvoor ze dienen, hoe u ze gebruikt, welke bijwerkingen de productinformatie vermeldt en wanneer u beter een arts raadpleegt.

Welke vormen van aciclovir er zijn

In SAM, de databank van het FAGG, staat aciclovir in verschillende vormen en onder verschillende namen. Of u een voorschrift nodig hebt, hangt niet af van de stof, maar van het product en de verpakking. Crèmes met dezelfde sterkte van 50 mg/g hebben soms een vrije aflevering en soms een medisch voorschrift.

Onder de naam Zovirax staan in België alleen crèmes: Zovirax Labialis met aciclovir, en Zovirax Duo met aciclovir en hydrocortison. Voor tabletten onder de naam Zovirax staat in SAM geen geldige vergunning. Tabletten om in te slikken heten hier Aciclovir, gevolgd door de naam van de firma.

VormProducten in SAM (voorbeelden)Afleveringswijze
Crème 50 mg/g (Labialis en Viratop)Zovirax Labialis, Aciclovir EG Labialis, Aciclovir Teva Labialis, Viratop 5 %FD, vrije aflevering
Crème met aciclovir en hydrocortisonZovirax DuoFD, vrije aflevering
Crème 50 mg/g (andere producten)Aciclovir EG 50 mg/g, Aciclovir GSK 50 mg/gM1, medisch voorschrift
Muco-adhesieve buccale tablet 50 mgVionoxFD, vrije aflevering
Tabletten 200 en 800 mg, suspensie 400 mg/5 mlonder meer Aciclovir GSK, Aciclovir EG, Aciclovir Sandoz, Aciclovir ABM1, medisch voorschrift
Oogzalf 30 mg/gAciclovir AgephaM1, medisch voorschrift
Poeder of concentraat voor infuusverschillende firma'sM1, medisch voorschrift

Hoe aciclovir werkt

Aciclovir remt de vermenigvuldiging van virussen uit de herpesgroep. Volgens rubriek 5.1 van de SKP is de stof in het laboratorium het meest actief tegen herpes simplex type 1 en 2, en daarna tegen het varicella-zostervirus, dat waterpokken en gordelroos veroorzaakt. De activiteit tegen het epstein-barrvirus en het cytomegalovirus is lager.

In een cel die door herpes is besmet, wordt aciclovir omgezet in een werkzame vorm. Voor de eerste stap daarvan is een enzym nodig dat het herpesvirus zelf aanmaakt. De werkzame vorm remt het enzym waarmee het virus zijn erfelijk materiaal kopieert, zonder de normale processen in gezonde cellen te beïnvloeden.

De SKP vraagt om een behandeling zo vroeg mogelijk te starten: bij een nieuwe opstoot van koortsblaasjes al in de voorfase, voor de blaasjes zich volledig hebben gevormd, en bij waterpokken of gordelroos zo kort mogelijk na het verschijnen van de uitslag.

Crème bij koortsblaasjes

Zovirax Labialis is volgens rubriek 4.1 bedoeld voor een eerste en een terugkerende herpes labialis, de koortsblaasjes op en rond de lippen. U brengt de crème vijfmaal per dag aan op de aangetaste huid, ongeveer om de vier uur, gedurende minstens vier dagen. Is de genezing dan nog niet volledig, dan kunt u tot tien dagen doorgaan. Zijn de letsels na tien dagen nog aanwezig, dan raadt de SKP aan een arts te raadplegen.

Volgens de SKP is Zovirax Labialis niet bedoeld voor de slijmvliezen van mond, oog of vagina, omdat de crème daar kan irriteren, en mag ze niet in de ogen komen. Bij genitale herpes wordt deze crème niet gebruikt. Bij ernstige koortsblaasjes, of bij een sterk verzwakte afweer, verwijst de SKP naar een arts.

Zovirax Duo bevat naast aciclovir ook hydrocortison. Het is volgens de SKP bedoeld voor vroege tekenen van terugkerende koortsblaasjes bij volwassenen en jongeren vanaf 12 jaar met een normaal werkend afweersysteem, om te beperken dat een blaasje uitgroeit tot een open letsel. U brengt het vijfmaal per dag aan, gedurende vijf dagen, en wast uw handen telkens voor het aanbrengen en nadien. Zijn de letsels vijf dagen na het einde van de behandeling nog aanwezig, dan raadpleegt u een arts.

Zovirax Duo mag niet worden gebruikt bij letsels door een ander virus dan herpes simplex of bij infecties door schimmels, bacteriën of parasieten. Meer over het verloop van koortsblaasjes leest u op de pagina over koortslip.

Crème en tabletten op voorschrift

De crème Aciclovir GSK 50 mg/g heeft een ruimere indicatie dan de crèmes voor koortsblaasjes: huidinfecties met herpes simplex, waaronder een eerste en een terugkerende herpes genitalis en labialis. Volgens de SKP brengt u ze vijfmaal per dag aan, om de vier uur, gedurende tien dagen. Ook deze crème is niet aangewezen voor de slijmvliezen van mond, ogen en vagina.

Tabletten en suspensie met aciclovir worden volgens rubriek 4.1 gebruikt bij infecties van huid en slijmvliezen met herpes simplex, waaronder een eerste of terugkerende genitale herpes. Ze dienen ook om terugkerende herpes te onderdrukken bij mensen met een normale afweer, om herpes te voorkomen bij mensen met een verzwakte afweer, en om waterpokken en gordelroos te behandelen. De schema's voor volwassenen uit rubriek 4.2 staan in de tabel; voor kinderen en bij een verminderde nierfunctie geeft de SKP aparte doses.

Indicatie bij volwassenenSchema volgens de SKP
Herpes simplex van huid of slijmvliezen200 mg vijfmaal per dag, ongeveer om de vier uur, zonder nachtelijke dosis, gedurende 5 dagen
Onderdrukken van terugkerende herpes simplex200 mg viermaal per dag of 400 mg tweemaal per dag; om de 6 tot 12 maanden onderbreken om het verloop opnieuw te bekijken
Voorkomen van herpes simplex bij een verzwakte afweer200 mg viermaal per dag, zolang het risico duurt
Waterpokken en gordelroos800 mg vijfmaal per dag, zonder nachtelijke dosis, gedurende 7 dagen

Nieren, vocht en andere geneesmiddelen

Aciclovir wordt via de nieren uitgescheiden. Bij een verminderde nierfunctie wordt de dosis van de tabletten verlaagd volgens aparte schema's in de SKP. Wie hoge doses via de mond neemt, moet voldoende drinken. Ouderen krijgen extra aandacht, omdat hun nierfunctie vaker verminderd is. Ouderen en mensen met een nierprobleem lopen ook meer kans op bijwerkingen van het zenuwstelsel, die bij stopzetting meestal verdwijnen.

Volgens rubriek 4.5 verhogen probenecid en cimetidine de concentratie van aciclovir in het bloed. Ook samen met mycofenolaatmofetil, een middel dat na een transplantatie wordt gebruikt, stijgen de bloedspiegels, al is een dosisaanpassing volgens de SKP niet nodig. Bij gelijktijdig gebruik van theofylline raadt de SKP aan de bloedspiegels van theofylline te meten. Andere geneesmiddelen die de nieren belasten, verhogen het risico op nierproblemen.

Bijwerkingen van crème en tabletten

Bij de crème zijn de bijwerkingen meestal plaatselijk. Volgens de SKP van Zovirax Labialis komen soms, bij 1 tot 10 op de 1.000 gebruikers, een branderig of stekend gevoel na het aanbrengen, een licht uitdrogen of afschilferen van de huid en jeuk voor. Zelden ontstaan roodheid of contactdermatitis; volgens gevoeligheidstesten kan die door de crèmebasis of door aciclovir zelf komen. Zeer zelden is een directe overgevoeligheidsreactie beschreven, met zwelling (angio-oedeem) of netelroos.

Bij de tabletten vermeldt de SKP als vaak: hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, braken, diarree, buikpijn, jeuk, huiduitslag, ook door gevoeligheid voor licht, vermoeidheid en koorts. Zeer zelden zijn ernstige huidreacties beschreven, zoals het syndroom van Stevens-Johnson, toxische epidermale necrolyse, DRESS en AGEP. Bij tekenen daarvan wordt aciclovir gestopt en zoekt u zonder uitstel medische hulp. Ook verwardheid, trillen, hallucinaties en acute nierproblemen zijn zeer zelden gemeld, vooral bij een verminderde nierfunctie.

In twee registratiestudies bij terugkerende koortsblaasjes, met in totaal 1.385 deelnemers die vier dagen werden behandeld, was de mediane duur van een opstoot 4,6 dagen met aciclovir crème en 5,0 dagen met een crèmebasis zonder werkzame stof.

Zwangerschap en borstvoeding

Voor de tabletten zegt de SKP dat aciclovir tijdens de zwangerschap alleen wordt overwogen als het verwachte voordeel groter is dan de mogelijke risico's. Een register van zwangerschappen na blootstelling aan aciclovir toonde geen toename van aangeboren afwijkingen ten opzichte van de algemene bevolking. Bij de crème is de opname in het lichaam zeer laag, maar ook daar vraagt de SKP om dezelfde afweging.

Na inname via de mond komt aciclovir in de moedermelk terecht, in concentraties van 0,6 tot 4,1 keer die in het bloed. De SKP vraagt daarom voorzichtigheid tijdens de borstvoeding. Bij de crème is de hoeveelheid die een zuigeling binnenkrijgt volgens de SKP niet significant. Bent u zwanger of geeft u borstvoeding, dan overlegt u met uw arts of apotheker voor u aciclovir gebruikt.

Wanneer u een arts ter plaatse raadpleegt

Herpes is een acute infectie, en sommige situaties vragen een arts die u kan onderzoeken. In deze situaties gaat u naar uw huisarts of een arts ter plaatse:

  • blaasjes bij of in het oog, een rood of pijnlijk oog, of minder goed zien;
  • koortsblaasjes die na tien dagen crème niet genezen, of zeer uitgebreide of ernstige letsels;
  • een eerste keer blaasjes of zweertjes in de genitale streek;
  • een pijnlijke uitslag in een band aan één kant van het lichaam, die op gordelroos kan wijzen;
  • herpes of waterpokken bij een pasgeborene;
  • een sterk verzwakte afweer, bijvoorbeeld na een transplantatie of bij aids: de SKP raadt dan aan elke infectie met de arts te bespreken;
  • een huidreactie met blaren of afschilfering, of koorts en een algemeen ziek gevoel, na de start van tabletten;
  • Bij zwelling van gezicht of keel met ademhalingsproblemen belt u 112.
  • Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter.

Over deze informatie

Deze pagina beschrijft de productinformatie van aciclovir zoals die in SAM is gepubliceerd. U leest best altijd de bijsluiter van uw eigen verpakking, want vorm, sterkte en gebruik verschillen per product. Op deze pagina staat geen aanvraagknop: crèmes met vrije aflevering bespreekt u met de apotheker, en bij een nieuwe of ernstige herpesinfectie hoort een arts die de letsels kan bekijken. Meer over andere huidproblemen leest u op de pagina over huid. Medisch nagekeken door Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301. De arts is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en neemt de rol van uw huisarts niet over.

Heb ik voor aciclovir crème een voorschrift nodig?

Dat hangt af van het product. In SAM hebben Zovirax Labialis, Aciclovir EG Labialis, Aciclovir Teva Labialis, Viratop 5 % en Zovirax Duo de afleveringswijze FD, vrije aflevering. De crèmes Aciclovir EG 50 mg/g en Aciclovir GSK 50 mg/g hebben de afleveringswijze M1, medisch voorschrift, hoewel de sterkte dezelfde is. De apotheker kan u zeggen welke verpakking u voor zich hebt.

Wat is het verschil tussen Zovirax Labialis en Zovirax Duo?

Zovirax Labialis bevat alleen aciclovir en is bedoeld voor een eerste en een terugkerende herpes labialis; u gebruikt de crème minstens vier en hoogstens tien dagen. Zovirax Duo bevat daarnaast hydrocortison, is bedoeld voor vroege tekenen van terugkerende koortsblaasjes bij wie 12 jaar of ouder is met een normale afweer, en wordt vijf dagen gebruikt. Beide crèmes brengt u vijfmaal per dag aan.

Mag ik aciclovir crème in mijn mond of bij mijn oog gebruiken?

Nee. De SKP van Zovirax Labialis en van Aciclovir GSK crème vermeldt dat de crème niet bedoeld is voor de slijmvliezen van mond, oog of vagina, omdat ze daar kan irriteren, en dat ze niet in de ogen mag komen. Voor herpes aan het oog bestaat een aparte oogzalf met aciclovir, op medisch voorschrift; met oogklachten gaat u naar een arts.

Helpt aciclovir crème bij genitale herpes?

Zovirax Labialis mag volgens de SKP niet worden gebruikt bij genitale herpes. De crème Aciclovir GSK 50 mg/g, op medisch voorschrift, heeft wel een indicatie voor herpes genitalis, en ook de tabletten worden daarbij gebruikt. Bij een eerste keer blaasjes of zweertjes in de genitale streek laat u zich onderzoeken door een arts ter plaatse.

Is valaciclovir hetzelfde als aciclovir?

Nee. Valaciclovir is een andere werkzame stof met een eigen productinformatie, en deze pagina gaat er niet over. De SKP van de aciclovirtabletten noemt overgevoeligheid voor valaciclovir wel als contra-indicatie, en wie een ernstige huidreactie op aciclovir kreeg, mag volgens de SKP nooit meer met aciclovir of valaciclovir worden behandeld.

Hoe vaak breng ik aciclovir crème aan?

Volgens de SKP vijfmaal per dag, ongeveer om de vier uur; bij Zovirax Duo om de drie à vier uur. Zovirax Labialis gebruikt u minstens vier en hoogstens tien dagen, Zovirax Duo vijf dagen en Aciclovir GSK crème tien dagen. U begint zo vroeg mogelijk, bij een terugkerende opstoot al in de voorfase, en raadpleegt een arts als de letsels niet genezen binnen de termijn die de bijsluiter van uw crème vermeldt.