Naar de inhoud

Huid: schimmel, herpes en acne

Bij huidklachten ligt de grens tussen vrij verkrijgbaar en voorschrift niet altijd waar u ze verwacht: een crème met terbinafine tegen voetschimmel krijgt u zonder voorschrift, terwijl tabletten met terbinafine aan medisch voorschrift onderworpen zijn. Bij koortslip telt vooral het moment waarop u begint, en bij acne bepaalt de ernst welke behandeling past. Op deze pagina leest u wat in België vrij verkrijgbaar is, wanneer een arts erbij hoort en welke signalen niet kunnen wachten.

Schimmel van huid en voeten

Voetschimmel zit vaak tussen de vierde en de vijfde teen: de huid is daar rood of wit en vochtig, schilfert en jeukt. Bij schimmel op de voeten, in de lies of op de romp volstaat meestal een crème met terbinafine of met een middel uit de azolgroep, zoals miconazol, gedurende twee tot vier weken. In SAM, de databank van de geneesmiddelen in België, hebben de crèmes, gels en oplossingen met terbinafine voor op de huid de afleveringswijze vrije aflevering (FD), net als de crèmes, poeders en sprays met miconazol voor de huid. Ketoconazol staat er voor de huid alleen als shampoo, eveneens vrij verkrijgbaar.

Volg de duur uit de bijsluiter, ook wanneer de jeuk al weg is. Droog na het douchen de huidplooien en de ruimte tussen de tenen goed af, draag bij voorkeur katoenen of wollen sokken en neem elke dag verse sokken: schimmels gedijen in een vochtige omgeving.

Een schimmelinfectie lijkt soms sterk op een andere huidaandoening, zoals bepaalde vormen van eczeem. Gebruik op een vermoedelijke schimmel geen cortisonecrème zonder advies: die kan de jeuk dempen zonder de schimmel te behandelen, en het beeld wordt daarna moeilijker herkenbaar.

Schimmelnagels

Een schimmelnagel treft vooral de teennagels. De nagel verkleurt, meestal vanaf de rand, en eronder hoopt zich vaak een dikke laag op. Bij een licht aangetaste nagel kan een middel op de nagel volstaan. In SAM zijn de oplossingen met terbinafine voor op de nagel vrij verkrijgbaar; bij nagellak met amorolfine verschilt de afleveringswijze per verpakking: een deel is vrij verkrijgbaar, een deel op voorschrift. Meer achtergrond staat op de pagina over kalknagel.

Is een groter deel van de nagel aangetast, dan komen tabletten in beeld. Alle tabletten met terbinafine en alle capsules met itraconazol in SAM zijn aan medisch voorschrift onderworpen (M1). Volgens de SKP van terbinafine duurt een behandeling van de teennagels tot twaalf weken, en is het volledige effect pas enkele maanden na het stoppen zichtbaar, omdat de gezonde nagel eerst moet aangroeien.

Voor het voorschrijven van terbinafinetabletten vraagt de SKP een leverfunctietest, met een controle na vier tot zes weken; bij een chronische of actieve leverziekte worden ze niet gebruikt. Ook bij itraconazol gaat de arts soms vooraf met een bloedonderzoek na of de lever goed werkt. Een behandeling van schimmelnagels vraagt geduld en lukt niet altijd.

Koortslip en andere herpesklachten

Een koortslip komt door het herpes-simplexvirus. Na een eerste besmetting blijft het virus sluimerend in het lichaam aanwezig en kan het later opnieuw opflakkeren, bijvoorbeeld bij koorts, een verkoudheid of griep, zonnebrand, verminderde weerstand of tijdens de menstruatie. Een opstoot begint meestal met pijn en een branderig, tintelend gevoel, gevolgd door groepjes kleine blaasjes. Een opstoot duurt meestal één tot twee weken en verdwijnt daarna vanzelf.

Een crème met aciclovir werkt het best wanneer u ze aanbrengt zodra u de eerste tinteling of het branderige gevoel opmerkt, om de twee tot vier uur, vijf tot tien dagen lang. In SAM is een deel van de crèmes met aciclovir voor koortslip op de lippen vrij verkrijgbaar (FD); de andere crèmes en alle tabletten om door te slikken met aciclovir of valaciclovir zijn aan medisch voorschrift onderworpen. Waarom een koortslip terugkomt, leest u op de pagina over koortslip.

Bij een verminderde weerstand worden tabletten gebruikt, en wie vaak opstoten heeft, kan met de arts bespreken of een behandeling ter voorkoming zinvol is. Blaasjes in de buurt van het oog kunnen het oog zelf aantasten: ga dan dringend naar een oogarts.

Acne: wat vrij is en wat niet

Acne ontstaat wanneer de poriën verstopt raken en de talg zich ophoopt, met mee-eters en vaak ontstoken puistjes. Laat de huid zoveel mogelijk met rust: was met lauw water, knijp puistjes niet uit en kies cosmetica die niet comedogeen zijn. Zonlicht helpt niet; de zonnebank wordt afgeraden.

Bij milde acne volstaat meestal een behandeling op de huid met benzoylperoxide of een retinoïde zoals adapaleen, apart of gecombineerd. In het begin kunnen die middelen de huid irriteren; met de tijd verdraagt de huid ze doorgaans beter. Benzoylperoxide kan haar en textiel verbleken. In SAM zijn de middelen met alleen benzoylperoxide vrij verkrijgbaar (FD); alle middelen met adapaleen, ook in combinatie met benzoylperoxide, zijn aan medisch voorschrift onderworpen. Dat geldt ook voor gels met clindamycine en voor crème met azelaïnezuur.

Adapaleen mag volgens de SKP niet gebruikt worden tijdens de zwangerschap of bij een zwangerschapswens. Brengt een behandeling op de huid na twee tot drie maanden onvoldoende resultaat, dan kan een arts tabletten toevoegen, zoals doxycycline, enkele maanden lang en samen met de behandeling op de huid; zie de pagina over doxycycline. Alle verpakkingen met doxycycline in SAM zijn aan medisch voorschrift onderworpen. Doxycycline kan de huid gevoeliger maken voor zonlicht. Zo'n kuur wordt niet eindeloos herhaald, omdat langdurig gebruik resistentie in de hand werkt. Voor vrouwen kan de arts ook een hormonale behandeling bespreken.

Ernstige acne en isotretinoïne

Bij ernstige acne die littekens nalaat, komt isotretinoïne in beeld. Volgens de SKP is het middel bedoeld voor ernstige vormen die niet voldoende reageren op een kuur met antibiotica in tabletvorm en een behandeling op de huid, en mag het alleen worden voorgeschreven door of onder toezicht van artsen met ervaring in deze middelen. Alle verpakkingen met isotretinoïne in SAM zijn aan medisch voorschrift onderworpen.

Isotretinoïne is volgens de SKP sterk schadelijk voor een ongeboren kind. Vrouwen die zwanger kunnen worden, volgen daarom een strikt programma om zwangerschap te voorkomen, met zwangerschapstesten en anticonceptie voor, tijdens en na de behandeling. De SKP waarschuwt ook voor psychische bijwerkingen, zoals depressie en stemmingswisselingen, en tijdens de behandeling is regelmatig bloedonderzoek nodig. Bij ernstige acne verwijst de arts doorgaans naar een dermatoloog.

Rosacea

Rosacea is een andere aandoening dan acne, met roodheid en ontstoken bultjes en puistjes. Voor de behandeling op de huid bestaan onder meer middelen met metronidazol en met ivermectine; beide zijn in SAM aan medisch voorschrift onderworpen. Volgens de SKP wordt metronidazol voor op de huid gebruikt bij de ontstoken papels en pustels en bij de roodheid van rosacea.

Is de diagnose rosacea nog niet gesteld, dan is een onderzoek door uw huisarts of een dermatoloog de eerste stap.

Wanneer een tablet nodig is

Een tablet komt in beeld wanneer een middel op de huid niet volstaat, zoals hierboven beschreven, en ook bij een schimmel op de behaarde hoofdhuid die met een crème of shampoo niet geneest.

Tabletten werken in het hele lichaam, en voor sommige vraagt de SKP vooraf een controle, zoals de leverfunctietest bij terbinafine. Ze kunnen ook in wisselwerking treden met andere geneesmiddelen, waaronder bloedverdunners en bepaalde middelen voor het hart. Vertel de arts daarom welke geneesmiddelen u al neemt en welke aandoeningen u hebt. Zo'n behandeling duurt vaak weken tot maanden; laat u vooraf uitleggen welke controles erbij horen.

Wanneer u niet afwacht

Snel uitbreidende roodheid met koorts, pijn en een warme, gezwollen huid kan op een bacteriële infectie wijzen die dringend behandeld moet worden. Wacht daar niet mee en begin niet aan zelfzorg.

Blaasjes in of rond het oog, gordelroos, een eerste genitale herpesopstoot, een huidklacht bij iemand met een verminderde weerstand of met diabetes, een wonde die niet geneest, een moedervlek die van vorm, kleur of grootte verandert, of een plek die blijft bloeden, vragen een beoordeling door een arts ter plaatse.

Tekenen van een allergische reactie, zoals snel opkomende netelroos met zwelling van lippen, tong of keel en benauwdheid, vragen dringende hulp. Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24. Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter.

Waarom een oude verpakking geen oplossing is

Overgebleven tabletten van een vorige kuur, zeker antibiotica, passen zelden bij een nieuwe klacht en zijn bijna nooit een volledige kuur. Een half afgemaakte kuur werkt resistentie in de hand. Een nieuwe infectie is een nieuwe situatie, die opnieuw beoordeeld wordt. Een oud voorschrift herhalen voor een nieuwe infectie doen wij niet: u beschrijft uw klachten en de arts beoordeelt of een antibioticum aangewezen is.

Ook een oude crème is niet altijd een goed idee: sommige middelen, zoals cortisone, kunnen acne in de hand werken.

Wat wij bij huidklachten kunnen betekenen

Gebruikt u al een middel voor uw huid op voorschrift en is de situatie stabiel, dan kunt u een medische vragenlijst invullen die een arts schriftelijk beoordeelt; hoe dat verloopt, leest u op de pagina over het online voorschrift. Bij acne en rosacea gaat het om een behandeling op de huid, bijvoorbeeld met adapaleen, clindamycine-gel, azelaïnezuur, metronidazol-crème of ivermectine-crème. Retinoïden voor op de huid worden tijdens de zwangerschap niet gebruikt. Isotretinoïne schrijven wij niet voor.

Ook een nieuwe huidklacht kunt u in de vragenlijst beschrijven, maar bij de huid is kijken vaak beslissend: in woorden is een schimmel niet altijd van eczeem te onderscheiden. Kan de arts het beeld niet betrouwbaar beoordelen, of is vooraf onderzoek nodig, dan vraagt de arts bijkomende gegevens of weigert de aanvraag en raadt een bezoek aan een arts ter plaatse aan.

Of een antibioticum wordt voorgeschreven, beslist de arts na beoordeling van uw situatie; veel infecties moeten ter plaatse worden onderzocht.

Hoe de beoordeling verloopt

U vult een medische vragenlijst in, die een arts schriftelijk beoordeelt. Heeft de arts vragen, dan worden die schriftelijk gesteld in de chat in uw persoonlijke omgeving; u krijgt daarover een e-mail. Er is geen teleconsultatie via video of telefoon.

Valt de beoordeling positief uit, dan krijgt u een grensoverschrijdend voorschrift als pdf per e-mail. U neemt de afdruk mee naar de apotheek, samen met uw identiteitsbewijs. Over de aflevering beslist de apotheker, die het voorschrift controleert en, als dat nodig is, de voorschrijver kan contacteren en de aflevering kan uitstellen. Ons document is geen elektronisch voorschrift en komt niet in Recip-e terecht.

U betaalt voor het medisch consult, niet voor het afgeven van een document - de arts beslist daarover na beoordeling van uw formulier. Wijst de arts uw aanvraag af om medische of juridische redenen, dan betalen wij het volledige bedrag terug. Vraagt de arts u om aanvullende documentatie, dan heeft u daar minimaal 7 dagen voor en herinneren wij u aan de termijn; kan het consult niet worden afgerond, dan betalen wij het bedrag ook volledig terug. Het geneesmiddel betaalt u zelf; wij regelen geen terugbetaling door ziekenfonds of RIZIV (INAMI).

Medisch nagekeken door Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301. De arts is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en neemt de rol van uw huisarts niet over.

Is kalknagel zonder voorschrift te behandelen?

Bij een licht aangetaste nagel soms wel: oplossingen met terbinafine voor op de nagel zijn vrij verkrijgbaar, en bij nagellak met amorolfine hangt het af van de verpakking. Is een groter deel van de nagel aangetast, dan zijn tabletten nodig, en die zijn aan medisch voorschrift onderworpen.

Is aciclovircrème vrij verkrijgbaar?

Dat hangt af van de verpakking: een deel van de crèmes met aciclovir voor koortslip op de lippen is vrij verkrijgbaar (FD), andere crèmes met aciclovir niet. Tabletten om door te slikken met aciclovir of valaciclovir vragen altijd een medisch voorschrift.

Wat helpt bij acne?

Bij milde acne meestal benzoylperoxide of adapaleen op de huid, apart of samen; alleen benzoylperoxide is vrij verkrijgbaar. Helpt dat na twee tot drie maanden onvoldoende, dan kan een arts tabletten zoals doxycycline toevoegen. Bij ernstige acne verwijst de arts doorgaans naar een dermatoloog.

Kan ik mijn huidbehandeling online laten beoordelen?

Voor een behandeling op de huid die al loopt, kunt u een medische vragenlijst invullen die een arts schriftelijk beoordeelt. Een nieuwe huidklacht kunt u ook beschrijven; omdat kijken vaak beslissend is, kan de arts dan om bijkomende gegevens vragen of een bezoek aan een arts ter plaatse aanraden. Isotretinoïne schrijven wij niet voor.