Naar de inhoud

Roaccutane (isotretinoïne)

Roaccutane bevat isotretinoïne, een stof die verwant is met vitamine A, en is bedoeld voor ernstige vormen van acne die onvoldoende reageren op een standaardbehandeling met antibiotica en middelen op de huid. Dit geneesmiddel schrijven wij niet voor. Deze pagina is informatief: u leest wat de samenvatting van de productkenmerken (SKP) zegt over de werking, het programma ter voorkoming van zwangerschap, de stemming en de bijwerkingen, en bij wie u wel terechtkunt.

Wat isotretinoïne is en voor wie het bedoeld is

Volgens de SKP is isotretinoïne bestemd voor ernstige vormen van acne, zoals nodulaire acne, acne conglobata of acne met het risico op blijvende littekens, die niet voldoende reageren op adequate kuren met antibiotica via de mond en een behandeling op de huid. Het is niet bedoeld voor acne vóór de puberteit en wordt niet aanbevolen bij kinderen jonger dan 12 jaar, omdat gegevens over werkzaamheid en veiligheid ontbreken.

De SKP stelt dat isotretinoïne alleen mag worden voorgeschreven door of onder toezicht van artsen die ervaring hebben met systemische retinoïden bij ernstige acne en die de risico's en de vereiste controles volledig kennen. Andere vormen van acne en huidproblemen komen aan bod op de pagina over de huid.

Volgens rubriek 4.3 van de SKP is isotretinoïne ook gecontra-indiceerd bij leverinsufficiëntie, te hoge bloedvetten (hyperlipidemie), een teveel aan vitamine A (hypervitaminose A), overgevoeligheid voor de stof of de hulpstoffen en samen met tetracyclinen. Omdat Roaccutane sojaolie bevat, geldt dat ook bij een allergie voor soja of pinda.

Hoe isotretinoïne werkt

Het precieze werkingsmechanisme is volgens de SKP nog niet in detail opgehelderd. Wel staat vast dat de verbetering van ernstige acne samengaat met een lagere talgproductie en kleinere talgklieren. Isotretinoïne remt de deling van talgproducerende cellen, en omdat talg een voedingsbodem is voor de acnebacterie, neemt ook de bacteriële kolonisatie van de talgklieruitgang af. Daarnaast heeft de stof een ontstekingsremmend effect in de huid.

De capsules worden een of twee keer per dag bij een maaltijd ingenomen. De dosis wordt per persoon bepaald op basis van het lichaamsgewicht en aangepast aan de werking en de bijwerkingen. Een kuur van 16 tot 24 weken volstaat volgens de SKP meestal om een remissie te bereiken, en bij de meeste patiënten verdwijnt de acne na één kuur. Na het stoppen kan de huid nog tot 8 weken verder verbeteren; een nieuwe kuur komt pas daarna in aanmerking.

In de eerste dagen van de behandeling verergert de acne soms tijdelijk. Volgens de SKP neemt die opflakkering gewoonlijk binnen 7 tot 10 dagen af zonder dat de dosis moet worden aangepast.

Waarom isotretinoïne hier niet wordt voorgeschreven

Een behandeling met isotretinoïne vraagt volgens de SKP een kader dat een schriftelijke beoordeling van een vragenlijst niet kan bieden: een voorschrijver met ervaring in deze behandeling, regelmatige consulten, bloedonderzoek van de leverenzymen en de bloedvetten, en voor vrouwen die zwanger kunnen worden zwangerschapstesten onder medische supervisie.

Voor vrouwen in de vruchtbare leeftijd gelden daarbij de voorwaarden van het programma hieronder. Daarom wordt isotretinoïne via deze website niet beoordeeld, ook niet als vervolg van een lopende kuur. Volgens de bijsluiter gebeurt de behandeling onder supervisie van een dermatoloog; voor een start of een vervolg gaat u daarheen, en met andere vragen kunt u bij uw huisarts terecht.

Zwangerschap: het programma ter voorkoming van zwangerschap

In rubriek 4.4 van de SKP staat: „Roaccutane heeft een sterk teratogeen effect bij de mens wat zeer vaak ernstige en levensbedreigende congenitale afwijkingen kan veroorzaken.” Volgens rubriek 4.6 gaat het onder meer om afwijkingen van het centrale zenuwstelsel, het gezicht, het uitwendige oor, de ogen en het hart, en ook de kans op een miskraam is verhoogd. Isotretinoïne is gecontra-indiceerd tijdens de zwangerschap en de borstvoeding. Wordt een vrouw tijdens de behandeling toch zwanger, dan wordt de behandeling volgens de SKP gestopt en volgt een doorverwijzing naar een arts met ervaring in teratologie.

Voor vrouwen die zwanger kunnen worden, zegt de SKP: „Isotretinoïne is gecontra-indiceerd bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd tenzij aan alle volgende voorwaarden van het Programma ter voorkoming van zwangerschap wordt voldaan”. Die voorwaarden gelden ook voor wie op dat moment seksueel niet actief is, tenzij de voorschrijver duidelijke redenen heeft om aan te nemen dat er geen kans op zwangerschap is. De belangrijkste voorwaarden uit rubriek 4.4:

  • Effectieve anticonceptie zonder onderbreking, vanaf 1 maand voor de start, tijdens de behandeling en tot 1 maand na het einde, ook als de menstruatie uitblijft.
  • Ten minste één zeer effectieve methode die niet van de gebruiker afhangt, of twee elkaar aanvullende methoden die wel van de gebruiker afhangen.
  • Een zwangerschapstest onder medische supervisie minstens 1 maand na de start van de anticonceptie en kort voor de eerste inname, tijdens de behandeling volgens de lokale praktijk, en een laatste test 1 maand na het einde.
  • Vervolgconsulten met regelmaat, bij voorkeur elke maand; een voorschrift dekt hoogstens 30 dagen behandeling, en bij voorkeur gebeuren de zwangerschapstest, het voorschrijven en het afleveren op dezelfde dag.
  • De patiënte begrijpt het risico en weet dat ze snel een arts raadpleegt als er een risico op zwangerschap is of als ze zwanger is.

Stemming, depressie en gedachten aan zelfdoding

Rubriek 4.4 van de SKP vermeldt: „Depressie, verergering van depressie, angst, agressieve neigingen, stemmingswisselingen, psychotische symptomen en zeer zelden zelfmoordneiging, zelfmoordpogingen en zelfmoord zijn gemeld bij met isotretinoïne behandelde patiënten”. Volgens de bijsluiter leken sommige van die mensen niet depressief. De SKP vraagt bijzondere aandacht bij een voorgeschiedenis van depressie en controle van alle patiënten op symptomen van depressie. Stoppen met de behandeling kan volgens de SKP onvoldoende zijn om de klachten te verminderen, zodat verdere psychiatrische of psychologische evaluatie nodig kan zijn.

Merkt u zelf, of merken mensen rond u, dat uw stemming verandert, dan bespreekt u dat zonder uitstel met de arts die isotretinoïne voorschreef. Voor wie in een crisis zit, zijn er deze hulplijnen. Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24. Zelfmoordlijn 1813: gratis en anoniem, 24/7 bereikbaar. Tele-Onthaal 106: gratis en anoniem, 24 uur op 24. Awel 102 voor kinderen en jongeren: elke dag van 16 tot 22 uur, op woensdag vanaf 14 uur, niet op zondag en feestdagen.

Meer over stemmingsklachten en de hulp die er is, leest u op de pagina over depressie en angst.

Andere bijwerkingen volgens de SKP

De meest gemelde bijwerkingen zijn een droge huid en droge slijmvliezen, zoals droge en ontstoken lippen, een droge neus met neusbloedingen en geïrriteerde ogen. Een deel van de bijwerkingen hangt af van de dosis. Meestal verdwijnen ze na een lagere dosis of na het stoppen, maar sommige kunnen blijven bestaan na het einde van de behandeling. De tabel geeft voorbeelden met de frequentie uit de SKP.

Frequentie in de SKPVoorbeelden
Zeer vaak (minstens 1 op 10)droge huid, ontstoken lippen, jeuk, huiduitslag, droge of geïrriteerde ogen, ontsteking van de oogleden of het bindvlies, gewrichtspijn, spierpijn, rugpijn (vooral bij kinderen en jongeren), verhoogde levertransaminasen, verhoogde triglyceriden, verlaagde HDL-cholesterol
Vaak (minstens 1 op 100, minder dan 1 op 10)hoofdpijn, neusbloeding, droge neus, ontsteking van neus en keel, verhoogde cholesterol, verhoogde bloedsuiker, bloed of eiwit in de urine
Zelden (minstens 1 op 10.000, minder dan 1 op 1000)depressie of verergering ervan, angst, agressieve neigingen, stemmingswisselingen, anafylactische reacties, haaruitval
Zeer zelden (minder dan 1 op 10.000)gedachten aan zelfdoding, zelfmoordpoging, zelfdoding, psychotische stoornis, verhoogde druk in de schedel, verminderd zicht in het donker, darmontsteking, alvleesklierontsteking, hepatitis, diabetes
Niet bekendernstige huidreacties, rabdomyolyse, seksuele disfunctie

Controles en voorzorgen tijdens de kuur

De leverenzymen en de nuchtere bloedvetten worden volgens de SKP gecontroleerd voor de start, 1 maand later en daarna om de 3 maanden. Bij diabetes, overgewicht, overmatig alcoholgebruik of een vetstofwisselingsstoornis kan dat vaker nodig zijn. Isotretinoïne kan de triglyceriden verhogen; waarden boven 9 mmol/l gaan soms gepaard met een acute alvleesklierontsteking.

Harsen wordt afgeraden tijdens de kuur en minstens 6 maanden erna, agressieve chemische dermabrasie en laserbehandeling van de huid tijdens de kuur en 5 tot 6 maanden erna. Een vochtinbrengende crème en een lippenbalsem vanaf de start helpen tegen de droogte.

Droge ogen kunnen het dragen van contactlenzen onmogelijk maken. Het zicht in het donker kan plots verminderen; dan bent u zeer voorzichtig in het verkeer. U geeft de capsules nooit aan iemand anders, en wat overblijft, brengt u terug naar de apotheek. Bij mannen is de blootstelling van een partner via sperma volgens de SKP te klein om met afwijkingen bij een ongeboren kind in verband te worden gebracht.

Wisselwerkingen

Isotretinoïne wordt volgens de SKP niet gecombineerd met vitamine A, omdat dan een teveel aan vitamine A kan ontstaan. Ook tetracyclinen, een groep antibiotica waartoe volgens zijn eigen SKP onder meer doxycycline behoort, worden niet samen gebruikt: bij die combinatie is een verhoogde druk in de schedel gemeld. Meer over die stof leest u op de pagina over doxycycline. Middelen tegen acne die de huid doen schilferen of afschuren, vermijdt u tijdens de kuur, omdat de huid sterker geïrriteerd kan raken.

Geeft u de arts en de apotheker altijd een volledig overzicht van wat u gebruikt, ook van voedingssupplementen en kruidenpreparaten.

Wanneer u meteen medische hulp zoekt

Volgens de bijsluiter stopt u bij de volgende verschijnselen met isotretinoïne en neemt u meteen contact op met een arts; bij een ernstige reactie vraagt u dringende hulp. Bij een levensbedreigende situatie belt u 112. Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter.

Bij psychische verschijnselen zoals hierboven beschreven neemt u volgens de bijsluiter meteen contact op met uw arts, die beslist of de behandeling stopt en welke hulp nodig is.

  • Rode vlekken of uitslag met blaren, vervelling of zweren in de mond, de ogen of op de geslachtsdelen, vaak na koorts en griepachtige klachten.
  • Moeite met ademen of slikken door een plotse zwelling van de keel, het gezicht of de lippen: een ernstige allergische reactie.
  • Hevige buikpijn, met of zonder ernstige bloederige diarree, misselijkheid en braken.
  • Aanhoudende hoofdpijn met misselijkheid, braken en veranderingen van het zicht: tekenen van een verhoogde druk in de schedel.
  • Spierzwakte met donkere urine, minder of geen urine, verwarring of uitdroging: mogelijke tekenen van spierafbraak.
  • Een gele kleur van de huid of de ogen, samen met vermoeidheid.

Bij wie u terechtkunt

Voor een behandeling met isotretinoïne, een vervolgkuur of vragen over bijwerkingen is de dermatoloog die de kuur begeleidt het aanspreekpunt; uw huisarts kan u verder helpen met andere vragen. Uw apotheker kan u helpen met vragen over de inname en de bijsluiter.

Medisch nagekeken door Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301. De arts is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en neemt de rol van uw huisarts niet over.

Kan ik Roaccutane online laten voorschrijven?

Niet via deze website: isotretinoïne wordt hier niet beoordeeld, ook niet als vervolg van een lopende kuur. De SKP vraagt een ervaren voorschrijver, regelmatige consulten, bloedonderzoek en bij vrouwen die zwanger kunnen worden zwangerschapstesten onder medische supervisie. Volgens de bijsluiter gebeurt de behandeling onder supervisie van een dermatoloog.

Is Roaccutane voorschriftplichtig?

Ja. In de databank van het FAGG hebben alle vergunde verpakkingen van Roaccutane en van de andere geneesmiddelen met isotretinoïne de afleveringswijze medisch voorschrift (code M1).

Hoe lang na een kuur met isotretinoïne mag ik zwanger worden?

Volgens de SKP blijft het risico op ernstige afwijkingen bestaan tot het middel volledig uit het lichaam verdwenen is, wat 1 maand na het einde van de behandeling het geval is. Daarom loopt de anticonceptie door tot 1 maand na de laatste capsule en volgt er dan een laatste zwangerschapstest. Hebt u een kinderwens, dan bespreekt u de timing met de arts die de kuur begeleidt.

Kan isotretinoïne depressie veroorzaken?

Depressie, angst, stemmingswisselingen en agressieve neigingen zijn zelden gemeld, gedachten aan zelfdoding en zelfdoding zeer zelden. Merkt u veranderingen in uw stemming, dan spreekt u er meteen over met de arts die de kuur begeleidt. In een crisis kunt u terecht bij 112, de Zelfmoordlijn 1813 of Tele-Onthaal 106.

Mag ik in de zon tijdens een kuur met isotretinoïne?

De SKP raadt aan om intens zonlicht en uv-straling te vermijden, en om zo nodig een zonnebrandmiddel met een beschermingsfactor van 15 of hoger te gebruiken. Volgens de bijsluiter gebruikt u ook geen zonnebank, omdat de huid gevoeliger wordt voor licht.

Mag ik bloed geven als ik isotretinoïne neem?

Nee, niet tijdens de behandeling en ook niet tot 1 maand erna. Het bloed zou bij een zwangere vrouw die een transfusie krijgt, het ongeboren kind kunnen schaden.