Naar de inhoud

Quetiapine bij schizofrenie en bipolaire stoornis

Quetiapine is een atypisch antipsychoticum dat in België voorschriftplichtig is. Het wordt voorgeschreven bij schizofrenie en bij de bipolaire stoornis, waar het zowel bij een manische als bij een depressieve episode een plaats heeft. Het grijpt in op meerdere receptorsystemen, kan sterk suf maken en kan gevolgen hebben voor gewicht en stofwisseling. Deze pagina legt uit hoe het werkt en waar u op moet letten. Wij beoordelen quetiapine niet en geven er geen voorschrift voor; onderaan leest u waarom.

Wat is quetiapine en hoe werkt het

Quetiapine is de werkzame stof. In België staan zowel het merk Seroquel als verpakkingen van verschillende andere fabrikanten geregistreerd, telkens voor inname via de mond. Naast tabletten met onmiddellijke afgifte bestaan er vormen met verlengde afgifte; die twee zijn niet zomaar uitwisselbaar, want ze verschillen in hoe snel de stof vrijkomt.

De stof blokkeert onder meer receptoren voor dopamine en serotonine, en daarnaast ook histamine- en adrenerge receptoren. Slaperigheid begint volgens de SKP doorgaans in de eerste dagen van de behandeling; het effect op de aandoening zelf beoordeelt de arts over een langere periode.

De instelling van deze behandeling hoort in handen van een arts die de patiënt kent en terugziet.

Waarvoor wordt quetiapine voorgeschreven

De geregistreerde toepassingen zijn schizofrenie en de bipolaire stoornis. Bij die tweede aandoening gaat het zowel om de behandeling van manische en depressieve episodes als om het voorkomen van nieuwe episodes bij mensen die eerder al op het middel reageerden.

Gebruik buiten de geregistreerde toepassingen, bijvoorbeeld in een lage dosis bij onrust of slaapproblemen, blijft een beslissing van de behandelende arts, die ze moet kunnen verantwoorden en die de gevolgen voor gewicht, bloedsuiker en hart mee in rekening brengt. Dat een lage dosis mild lijkt, betekent niet dat de opvolging mag wegvallen.

Bij oudere mensen met dementie is er bij antipsychotica een verhoogd risico op ernstige voorvallen, waaronder overlijden en beroerte. Dat is uitdrukkelijk beschreven en het maakt deze groep tot een situatie waarin voorschrijven alleen na zorgvuldige afweging gebeurt.

Innemen en dosering

De dosering bepaalt de arts en ze verschilt sterk per aandoening. De gebruikelijke aanpak is een lage startdosis die stapsgewijs wordt opgebouwd, omdat het lichaam moet wennen aan de daling van de bloeddruk bij rechtstaan en aan de sufheid. Concrete sterktes vermelden wij hier bewust niet; ze staan in de bijsluiter en op het voorschrift.

Volgens de SKP wordt de gewone vorm, afhankelijk van de aandoening, een- of tweemaal per dag ingenomen, met of zonder voedsel, en de vorm met verlengde afgifte eenmaal per dag, zonder voedsel en ten minste een uur voor een maaltijd. Hou daarom het schema aan dat op de verpakking en op uw voorschrift staat, en wissel niet op eigen initiatief tussen beide vormen.

Sta in de eerste dagen rustig op uit bed of uit een stoel. Duizeligheid bij het rechtkomen is in die fase een van de meest voorkomende klachten en is meteen ook een valrisico, zeker bij oudere mensen.

Bijwerkingen en wat opgevolgd wordt

Vaak beschreven zijn sufheid, duizeligheid bij het rechtstaan, droge mond, hoofdpijn, obstipatie en een toegenomen eetlust met gewichtstoename. Die laatste is geen cosmetisch detail: gewicht, bloedsuiker en bloedvetten horen bij deze behandeling tot de dingen die de arts periodiek laat nakijken.

Ook bewegingsstoornissen, zoals stijfheid, beven of bewegingsonrust, worden volgens de SKP vaak gemeld. Ook veranderingen in het hartritme zijn beschreven, en die kunnen zwaarder wegen wanneer er andere middelen worden gebruikt die hetzelfde effect hebben of wanneer het kalium in het bloed te laag staat.

Zoek dringend hulp bij hoge koorts met spierstijfheid, verwardheid en zweten, bij aanhoudende of onwillekeurige bewegingen van gezicht of tong, bij flauwvallen of een onregelmatige hartslag, en bij tekenen van een sterk verhoogde bloedsuiker zoals hevige dorst en veel plassen. De volledige opsomming vindt u in de bijsluiter.

Wisselwerkingen en alcohol

Quetiapine wordt in de lever afgebroken door een enzymsysteem dat door veel andere geneesmiddelen wordt geremd of net aangewakkerd. Bepaalde antischimmelmiddelen, sommige antibiotica zoals erytromycine en claritromycine, en middelen tegen hiv remmen dat enzym; volgens de SKP mag quetiapine daar niet mee worden gecombineerd. Onder meer carbamazepine, fenytoïne en rifampicine kunnen de blootstelling juist verlagen, wat aanpassing door de arts vraagt.

De combinatie met andere middelen die suf maken, van slaapmiddelen tot sterke pijnstillers, versterkt de sufheid. Datzelfde geldt voor alcohol, dat tijdens deze behandeling wordt afgeraden. Rijvaardigheid en het werken met machines zijn in de eerste periode en na elke dosisaanpassing een reëel aandachtspunt.

Geef uw arts en uw apotheker een volledig overzicht van wat u gebruikt, inclusief vrij verkrijgbare middelen en kruidenpreparaten. Sint-janskruid bijvoorbeeld staat zonder voorschrift in de rekken en beïnvloedt wel degelijk de afbraak van geneesmiddelen.

Stoppen en afbouwen

Ook bij quetiapine wordt abrupt stoppen afgeraden. Slapeloosheid, misselijkheid, hoofdpijn en prikkelbaarheid zijn beschreven wanneer het middel plots wegvalt, en bij schizofrenie en de bipolaire stoornis bestaat bovendien het risico dat de onderliggende aandoening terugkeert.

Het afbouwschema stelt de behandelende arts op. Hoe snel dat kan, hangt af van de dosis, van de duur van de behandeling en van de reden waarom het middel werd voorgeschreven. Beslis die stap dus niet zelf, ook niet wanneer u zich goed voelt: dat u zich goed voelt, kan juist het gevolg van de behandeling zijn.

Waarom wij quetiapine niet beoordelen

Wij geven geen voorschrift voor quetiapine, in geen enkele dosis en ook niet als verlenging. Geneesmiddelen voor depressie, angst en andere psychiatrische aandoeningen beoordelen wij op deze markt niet. Dat is een keuze over de aard van de zorg, niet over het gemak van een formulier.

Deze behandeling vraagt herhaalde opvolging van gewicht, bloedsuiker en bloedvetten, aandacht voor het hartritme en een oordeel over het beloop van een psychiatrische aandoening. Een vragenlijst die een keer wordt ingevuld en gelezen, levert die opvolging niet en kan ze ook niet organiseren.

Loopt uw behandeling en heeft u een nieuw voorschrift nodig, ga dan naar uw huisarts of naar de psychiater die u opvolgt. Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter. Verwante pagina's gaan over sertraline en mirtazapine.

Volgens de SKP kunnen gedachten aan zelfdoding bij een depressieve episode vooral in het begin van het herstel en na plots stoppen toenemen, en is het risico groter bij jongvolwassenen jonger dan 25 jaar; zoek dan meteen hulp. Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24. Zelfmoordlijn 1813: gratis en anoniem, 24/7 bereikbaar. Tele-Onthaal 106: gratis en anoniem, 24 uur op 24. Medisch nagekeken door Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301.

Is quetiapine voorschriftplichtig in België?

Ja. Volgens de Belgische geneesmiddelendatabank (SAM) is voor elke verpakking met quetiapine een medisch voorschrift nodig, voor een deel van de verpakkingen een beperkt medisch voorschrift. De keuze van de vorm, de sterkte en het schema hangen af van de aandoening en van de rest van uw medicatie, en de behandeling vraagt periodieke opvolging van onder meer gewicht en bloedsuiker.

Hoe snel werkt quetiapine?

Slaperigheid begint volgens de SKP doorgaans in de eerste dagen van de behandeling. Het effect op psychotische verschijnselen en op stemmingsschommelingen komt later en wordt door de behandelende arts beoordeeld tijdens de opbouw van de dosis.

Kan ik een voorschrift voor quetiapine online aanvragen?

Niet bij ons. Geneesmiddelen voor depressie, angst en andere psychiatrische aandoeningen beoordelen wij op deze markt niet, en een voorschrift voor quetiapine geven wij ook niet in lage dosis of als verlenging. Neem contact op met uw huisarts of met de psychiater die u opvolgt.

Mag ik alcohol drinken tijdens de behandeling?

Alcohol wordt afgeraden. Het versterkt de sufheid die quetiapine zelf al geeft en beïnvloedt het beoordelingsvermogen. Dat is ook van belang voor autorijden en voor het werken met machines, zeker in de eerste periode en na elke dosisaanpassing.

Waarom moet mijn gewicht en bloedsuiker gecontroleerd worden?

Quetiapine kan de eetlust en het gewicht doen toenemen en de bloedsuiker en de bloedvetten beïnvloeden. Daarom laat de arts die waarden periodiek nakijken. Zo kan een ongunstige evolutie op tijd worden opgemerkt en kan de behandeling worden bijgestuurd.

Is quetiapine geschikt voor oudere mensen met dementie?

Bij oudere mensen met dementie is bij antipsychotica een verhoogd risico op ernstige voorvallen beschreven, waaronder overlijden en beroerte. Voorschrijven gebeurt in die groep alleen na een zorgvuldige afweging door de behandelende arts. Bespreek dit met de huisarts of met de arts van het woonzorgcentrum.