Naar de inhoud

Sertraline bij depressie en angststoornissen

Sertraline is een antidepressivum uit de groep van de SSRI's en wordt in België voorgeschreven bij depressie en bij verschillende angststoornissen. Het middel is voorschriftplichtig en wordt afgeleverd na een beoordeling door een arts. De werking op stemming en angst bouwt zich over weken op, terwijl de eerste bijwerkingen er vaak al veel vroeger zijn. Op deze pagina leest u hoe sertraline werkt, waar u op moet letten en waarom de eerste weken van de behandeling opvolging vragen. Deze pagina is zuiver informatief: wij beoordelen sertraline niet en geven er geen voorschrift voor.

Wat is sertraline en hoe werkt het

Sertraline is de werkzame stof zelf en tegelijk de naam van veel verpakkingen in België. Naast het merk Serlain staan er varianten van verschillende fabrikanten geregistreerd. Het gaat telkens om filmomhulde tabletten voor inname via de mond.

Sertraline behoort tot de selectieve serotonineheropnameremmers, kortweg SSRI's. Die remmen de heropname van serotonine in de contactpunten tussen zenuwcellen, waardoor er meer van deze signaalstof beschikbaar blijft. Die blokkade begint al kort na de eerste inname, maar het effect dat een patiënt voelt, komt pas later: het zenuwstelsel past zich geleidelijk aan en juist die aanpassing duurt weken.

Dat verschil in tempo verklaart een groot deel van de ontgoocheling die mensen in het begin van een behandeling voelen. Misselijkheid, onrust of slaapproblemen kunnen er meteen zijn, terwijl de stemming nog niet opklaart. Wie in die fase op eigen houtje stopt, besluit te vroeg dat het middel niet werkt. Bespreek zo'n moment met de arts die de behandeling opvolgt.

De volledige samenstelling, de sterktes en de hulpstoffen staan in de bijsluiter in de verpakking en in de samenvatting van de productkenmerken. Bij een bekende overgevoeligheid voor een hulpstof is die informatie belangrijker dan de merknaam op de doos.

Waarvoor wordt sertraline voorgeschreven

De geregistreerde toepassingen liggen in twee domeinen. Het eerste is depressie, waarbij het middel zowel in de behandeling van een episode als in het voorkomen van een nieuwe episode wordt gebruikt. Het tweede domein zijn de angststoornissen: paniekstoornis, sociale angst, obsessieve-compulsieve stoornis en posttraumatische stressstoornis.

Of sertraline in een concreet geval het juiste middel is, beoordeelt de arts op basis van het klachtenpatroon, de duur en de ernst ervan, eerdere behandelingen en de rest van de medicatie. Ook de vraag of er ooit een periode van uitgesproken opgewektheid, weinig slaapbehoefte en sterk verhoogde activiteit is geweest, hoort daarbij: dat kan wijzen op een bipolaire aandoening, waarbij een antidepressivum alleen niet de juiste keuze is.

Medicatie is bij deze aandoeningen zelden het hele antwoord. Psychotherapie, slaaphygiëne, beweging en het beperken van alcohol dragen bij aan het resultaat, en bij sommige mensen volstaan ze zonder medicatie. Die afweging maakt de behandelende arts samen met de patiënt.

Wordt het middel buiten de geregistreerde toepassingen voorgeschreven, dan is dat een uitdrukkelijke keuze van de arts, die hij moet kunnen verantwoorden en opvolgen. Een ingevulde vragenlijst kan zo'n beslissing niet vervangen.

Innemen en dosering

De dosering bepaalt de arts, en ze verschilt per aandoening en per persoon. De gebruikelijke aanpak is starten aan een lage dosis en die pas verhogen wanneer het beeld daarom vraagt, zodat het lichaam tijd krijgt om te wennen. Wij geven op deze pagina bewust geen concrete sterktes: die horen in de bijsluiter en in het voorschrift, niet op een informatiepagina.

Sertraline wordt eenmaal per dag ingenomen, telkens op ongeveer hetzelfde moment. Volgens de SKP kan dat 's morgens of 's avonds, met of zonder voedsel. Welk moment voor u past, bespreekt u met uw arts of de apotheker.

Bent u een inname vergeten, neem ze dan niet dubbel in. Ga verder met het gewone schema en vraag bij twijfel raad in de apotheek. Herhaald vergeten is op zich een reden om het gesprek aan te gaan: onregelmatige inname geeft een onbetrouwbaar beeld van de werking.

De eerste weken vragen opvolging

In het begin van de behandeling en na elke dosisaanpassing kunnen onrust, prikkelbaarheid en gedachten aan zelfdoding tijdelijk toenemen. Volgens de SKP is dat risico groter bij volwassenen jonger dan 25 jaar en bij mensen die zulke gedachten eerder al hadden. Het is geen zeldzaam detail uit de kleine lettertjes, maar de reden waarom deze behandeling van bij de start wordt opgevolgd.

Praktisch betekent dat: er moet vooraf afgesproken zijn wie u in die eerste periode terugziet en bij wie u terechtkunt als het slechter gaat. Neem in zo'n situatie contact op met uw huisarts. Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter. Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24. Zelfmoordlijn 1813: gratis en anoniem, 24/7 bereikbaar. Tele-Onthaal 106: gratis en anoniem, 24 uur op 24.

Een tweede signaal dat snel besproken moet worden, is een omslag naar uitgesproken opgewektheid, rusteloosheid of sterk verminderde slaapbehoefte. Dat kan wijzen op een bipolaire aandoening die tot dan toe niet herkend was, en dan is aanpassing van de behandeling nodig.

Bijwerkingen

Vaak beschreven zijn misselijkheid, diarree, hoofdpijn, droge mond, zweten, vermoeidheid en veranderingen in slaap of eetlust. Veel van die klachten zijn het sterkst in de eerste weken en nemen daarna af. Seksuele bijwerkingen, zoals verminderd verlangen of een moeilijker orgasme, komen eveneens voor en verdwijnen niet altijd vanzelf; ze zijn een geldige reden om de behandeling te bespreken in plaats van ze stil te verdragen.

Minder vaak, maar belangrijker om te kennen, is een te laag natriumgehalte in het bloed. Dat komt vooral voor bij oudere mensen en bij gelijktijdig gebruik van plasmiddelen, en het uit zich in verwardheid, sufheid, spierkrampen of vallen. SSRI's verhogen daarnaast de bloedingsneiging, wat vooral opvalt in combinatie met ontstekingsremmende pijnstillers of bloedverdunners.

Zoek dringend hulp bij hoge koorts met spierstijfheid, verwardheid en een snelle hartslag, bij een aanhoudende pijnlijke erectie, bij ongewone bloedingen of bij een allergische reactie met zwelling van gezicht of tong. De volledige opsomming staat in de bijsluiter.

Wisselwerkingen en alcohol

De combinatie met MAO-remmers is uitgesloten: volgens de SKP start sertraline ten vroegste 14 dagen na het stoppen van een irreversibele MAO-remmer, en stopt u sertraline minstens 7 dagen voordat u met zo'n middel begint. Ook de combinatie met pimozide is niet toegestaan. Dat zijn geen aandachtspunten maar tegenaanwijzingen.

Voorzichtigheid is nodig bij alles wat eveneens op serotonine ingrijpt: andere antidepressiva, triptanen tegen migraine, tramadol, lithium en sint-janskruid. Samen kunnen ze een serotoninesyndroom uitlokken. Meld daarom ook vrij verkrijgbare middelen en kruidenpreparaten; dat sint-janskruid zonder voorschrift te koop is, maakt de wisselwerking niet kleiner.

Alcohol wordt afgeraden tijdens de behandeling. Volgens de SKP wordt het gelijktijdig gebruik van sertraline en alcohol niet aanbevolen, en alcohol verslechtert op zichzelf zowel de stemming als de slaapkwaliteit. Wie autorijdt of met machines werkt, houdt daar in de eerste weken en na elke dosisaanpassing rekening mee.

Stoppen en afbouwen

Na een tijd gebruik went het lichaam aan sertraline. Plots stoppen kan duizeligheid, schokgevoelens in het hoofd, misselijkheid, slaapproblemen, prikkelbaarheid en griepachtige klachten geven. Dat zijn ontwenningsklachten en geen terugval van de oorspronkelijke aandoening, al lijken ze er soms op.

Afbouwen gebeurt daarom stapsgewijs en volgens een schema dat de behandelende arts opstelt. Hoe lang dat duurt, verschilt sterk van persoon tot persoon en hangt af van de dosis en de duur van de behandeling.

Ook wie het middel wil blijven gebruiken, heeft baat bij een periodieke evaluatie. De vraag of de behandeling nog nodig is en of ze nog het gewenste effect heeft, hoort thuis bij de arts die u opvolgt.

Waarom wij sertraline niet beoordelen

Wij geven geen voorschrift voor sertraline, niet als eerste behandeling en niet als verlenging. Geneesmiddelen voor depressie, angst en andere psychiatrische aandoeningen beoordelen wij op deze markt niet. De reden ligt in de aard van de behandeling en wij zeggen ze liever duidelijk.

Een verantwoorde beoordeling bij depressie en angst omvat het risico op gedachten aan zelfdoding, de vraag of er sprake kan zijn van een bipolaire aandoening, en een afspraak over wie de patiënt in de eerste weken terugziet. Dat zijn precies de punten waar het risico het grootst is, en ze laten zich niet beslissen op basis van een formulier dat een keer wordt gelezen en daarna gesloten.

Loopt uw behandeling en heeft u een nieuw voorschrift nodig, neem dan contact op met uw huisarts of met de arts die de behandeling opstartte. Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter. Gaat het acuut slecht, bel dan 112; bij gedachten aan zelfdoding kunt u ook de Zelfmoordlijn 1813 bellen. Twee andere geneesmiddelen die wij om verwante redenen niet beoordelen, zijn mirtazapine en quetiapine. Medisch nagekeken door Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301.

Is sertraline in België voorschriftplichtig?

Ja. Volgens de Belgische geneesmiddelendatabank (SAM) is voor elke verpakking met sertraline een medisch voorschrift nodig; voor een deel van de verpakkingen geldt een beperkt medisch voorschrift. De keuze van het middel en de dosering hangen af van de aandoening, van eerdere behandelingen en van de rest van uw medicatie, en de eerste weken vragen opvolging.

Hoe snel werkt sertraline?

De remming van de serotonineheropname begint kort na de eerste inname, maar het effect dat u voelt op stemming en angst bouwt zich over weken op, omdat het zenuwstelsel zich moet aanpassen. Bijwerkingen zoals misselijkheid en onrust komen meestal eerder dan de werking. Daarom besluiten veel mensen te vroeg dat het middel niet helpt.

Kan ik een herhaalvoorschrift voor sertraline online aanvragen?

Niet bij ons. Geneesmiddelen voor depressie, angst en andere psychiatrische aandoeningen beoordelen wij op deze markt niet, en een voorschrift voor sertraline geven wij ook niet als verlenging van een lopende behandeling. Neem contact op met uw huisarts of met de arts die de behandeling opstartte; buiten de praktijkuren belt u de dokter van wacht op 1733 (zonaal tarief).

Mag ik alcohol drinken tijdens de behandeling?

Alcohol wordt afgeraden. Volgens de SKP wordt het gelijktijdig gebruik met alcohol niet aanbevolen, en alcohol verslechtert op zichzelf de stemming en de slaapkwaliteit. Bespreek uw situatie met de arts die u opvolgt.

Kan ik van de ene op de andere dag stoppen?

Beter niet. Het lichaam is aan het middel gewend en abrupt stoppen kan duizeligheid, schokgevoelens in het hoofd, misselijkheid, slaapproblemen en prikkelbaarheid geven. Dat zijn ontwenningsklachten, geen terugval. Afbouwen gebeurt stapsgewijs volgens een schema van de behandelende arts.

Wat doe ik als ik mij in de eerste weken slechter voel?

Neem contact op met uw huisarts, ook als de afspraak pas later gepland stond. Onrust, prikkelbaarheid en gedachten aan zelfdoding kunnen in het begin van de behandeling en na een dosisaanpassing tijdelijk toenemen. Is uw huisarts niet bereikbaar, bel dan de dokter van wacht op 1733 (zonaal tarief); bij acuut gevaar belt u 112, en de Zelfmoordlijn 1813 is gratis en 24/7 bereikbaar.