Sertraline: werking, bijwerkingen en dosering

Wat is sertraline en hoe werkt het

Sertraline is de werkzame stof zelf en tegelijk de naam waaronder de meeste verpakkingen in Belgie op de markt zijn. Naast het oorspronkelijke merk Serlain staan er generische varianten geregistreerd van verschillende fabrikanten. Het gaat telkens om een geneesmiddel voor inname via de mond; er bestaat geen injectievorm van deze stof.

Sertraline behoort tot de selectieve serotonineheropnameremmers, kortweg SSRI's. Die remmen de heropname van serotonine in de contactpunten tussen zenuwcellen, waardoor er meer van deze signaalstof beschikbaar blijft. Die blokkade begint al kort na de eerste inname, maar het effect dat een patient voelt, komt pas later: het zenuwstelsel past zich geleidelijk aan en juist die aanpassing duurt weken.

Dat verschil in tempo verklaart een groot deel van de ontgoocheling die mensen in het begin van een behandeling voelen. Misselijkheid, onrust of slaapproblemen kunnen er meteen zijn, terwijl de stemming nog niet opklaart. Wie in die fase op eigen houtje stopt, besluit te vroeg dat het middel niet werkt. Bespreek zo'n moment met de arts die de behandeling opvolgt.

De volledige samenstelling, de sterktes en de hulpstoffen staan in de bijsluiter in de verpakking en in de samenvatting van de productkenmerken. Bij een bekende overgevoeligheid voor een hulpstof is die informatie belangrijker dan de merknaam op de doos.

Waarvoor wordt sertraline voorgeschreven

De geregistreerde toepassingen liggen in twee domeinen. Het eerste is depressie, waarbij het middel zowel in de behandeling van een episode als in het voorkomen van een nieuwe episode wordt gebruikt. Het tweede domein zijn de angststoornissen: paniekstoornis, sociale angst, obsessieve-compulsieve stoornis en posttraumatische stressstoornis.

Of sertraline in een concreet geval het juiste middel is, beoordeelt de arts op basis van het klachtenpatroon, de duur en de ernst ervan, eerdere behandelingen en de rest van de medicatie. Ook de vraag of er ooit een periode van uitgesproken opgewektheid, weinig slaapbehoefte en sterk verhoogde activiteit is geweest, hoort daarbij: dat kan wijzen op een bipolaire aandoening, waarbij een antidepressivum alleen niet de juiste keuze is.

Medicatie is bij deze aandoeningen zelden het hele antwoord. Psychotherapie, slaaphygiene, beweging en het beperken van alcohol dragen bij aan het resultaat, en bij sommige mensen volstaan ze zonder medicatie. Die afweging maakt de behandelende arts samen met de patient.

Wordt het middel buiten de geregistreerde toepassingen voorgeschreven, dan is dat een uitdrukkelijke keuze van de arts, die hij moet kunnen verantwoorden en opvolgen. Een ingevulde vragenlijst kan zo'n beslissing niet vervangen.

Innemen en dosering

De dosering bepaalt de arts, en ze verschilt per aandoening en per persoon. De gebruikelijke aanpak is starten aan een lage dosis en die pas verhogen wanneer het beeld daarom vraagt, zodat het lichaam tijd krijgt om te wennen. Wij geven op deze pagina bewust geen concrete sterktes: die horen in de bijsluiter en in het voorschrift, niet op een informatiepagina.

Sertraline wordt eenmaal per dag ingenomen, telkens op ongeveer hetzelfde moment. Sommige mensen verdragen het beter na het eten. Wie er slaperig van wordt, neemt het beter 's avonds; wie er onrustig van wordt, beter 's ochtends. Zo'n aanpassing bespreekt u met uw arts of uw apotheker.

Bent u een inname vergeten, neem ze dan niet dubbel in. Ga verder met het gewone schema en vraag bij twijfel raad in de apotheek. Herhaald vergeten is op zich een reden om het gesprek aan te gaan: onregelmatige inname geeft een onbetrouwbaar beeld van de werking.

De eerste weken vragen opvolging

In het begin van de behandeling en na elke dosisaanpassing kunnen onrust, prikkelbaarheid en gedachten aan zelfdoding tijdelijk toenemen. Dat risico is het duidelijkst beschreven bij jongvolwassenen en bij mensen die zulke gedachten eerder al hadden. Het is geen zeldzaam detail uit de kleine lettertjes, maar de reden waarom deze behandeling van bij de start wordt opgevolgd.

Praktisch betekent dat: er moet vooraf afgesproken zijn wie u in die eerste periode terugziet en bij wie u terechtkunt als het slechter gaat. Neem in zo'n situatie contact op met uw huisarts. Is die niet bereikbaar, dan is er de huisartsenwachtpost via het nummer 1733. Bij acuut gevaar belt u 112.

Een tweede signaal dat snel besproken moet worden, is een omslag naar uitgesproken opgewektheid, rusteloosheid of sterk verminderde slaapbehoefte. Dat kan wijzen op een bipolaire aandoening die tot dan toe niet herkend was, en dan is aanpassing van de behandeling nodig.

Bijwerkingen

Vaak beschreven zijn misselijkheid, diarree, hoofdpijn, droge mond, zweten, vermoeidheid en veranderingen in slaap of eetlust. Veel van die klachten zijn het sterkst in de eerste weken en nemen daarna af. Seksuele bijwerkingen, zoals verminderd verlangen of een moeilijker orgasme, komen eveneens voor en verdwijnen niet altijd vanzelf; ze zijn een geldige reden om de behandeling te bespreken in plaats van ze stil te verdragen.

Minder vaak, maar belangrijker om te kennen, is een te laag natriumgehalte in het bloed. Dat komt vooral voor bij oudere mensen en bij gelijktijdig gebruik van plasmiddelen, en het uit zich in verwardheid, sufheid, spierkrampen of vallen. SSRI's verhogen daarnaast de bloedingsneiging, wat vooral opvalt in combinatie met ontstekingsremmende pijnstillers of bloedverdunners.

Zoek dringend hulp bij hoge koorts met spierstijfheid, verwardheid en een snelle hartslag, bij een aanhoudende pijnlijke erectie, bij ongewone bloedingen of bij een allergische reactie met zwelling van gezicht of tong. De volledige opsomming staat in de bijsluiter.

Wisselwerkingen en alcohol

De combinatie met MAO-remmers is uitgesloten; tussen beide behandelingen hoort een geneesmiddelvrije periode die de arts bepaalt. Ook de combinatie met pimozide is niet toegestaan. Dat zijn geen aandachtspunten maar tegenaanwijzingen.

Voorzichtigheid is nodig bij alles wat eveneens op serotonine ingrijpt: andere antidepressiva, triptanen tegen migraine, tramadol, lithium en sint-janskruid. Samen kunnen ze een serotoninesyndroom uitlokken. Meld daarom ook vrij verkrijgbare middelen en kruidenpreparaten; dat sint-janskruid zonder voorschrift te koop is, maakt de wisselwerking niet kleiner.

Alcohol wordt afgeraden tijdens de behandeling. De combinatie versterkt sufheid en beinvloedt het beoordelingsvermogen, en alcohol verslechtert op zichzelf zowel de stemming als de slaapkwaliteit. Wie autorijdt of met machines werkt, houdt daar in de eerste weken en na elke dosisaanpassing rekening mee.

Stoppen en afbouwen

Sertraline maakt niet afhankelijk in de zin van hunkering of dosisverhoging, maar het lichaam went er wel aan. Plots stoppen kan duizeligheid, schokgevoelens in het hoofd, misselijkheid, slaapproblemen, prikkelbaarheid en griepachtige klachten geven. Dat zijn ontwenningsklachten en geen terugval van de oorspronkelijke aandoening, al lijken ze er soms op.

Afbouwen gebeurt daarom stapsgewijs en volgens een schema dat de behandelende arts opstelt. Hoe lang dat duurt, verschilt sterk van persoon tot persoon en hangt af van de dosis en de duur van de behandeling. Over dat onderwerp leest u meer op /blog/antidepressiva-afbouwen-be/.

Ook wie het middel wil blijven gebruiken, heeft baat bij een periodieke evaluatie. De vraag of de behandeling nog nodig is en of ze nog het gewenste effect heeft, hoort thuis bij de arts die u opvolgt.

Waarom wij sertraline niet beoordelen

Wij geven geen voorschrift voor sertraline, niet als eerste behandeling en niet als verlenging, en wij bieden op deze markt geen beoordelingen op het vlak van geestelijke gezondheid aan. Sertraline is geen verdovend middel, maar dat is niet de reden waarom wij ons hier afzijdig houden. De reden ligt in de aard van de behandeling en wij zeggen ze liever duidelijk.

Een verantwoorde beoordeling bij depressie en angst omvat het risico op gedachten aan zelfdoding, de vraag of er sprake kan zijn van een bipolaire aandoening, en een afspraak over wie de patient in de eerste weken terugziet. Dat zijn precies de punten waar het risico het grootst is, en ze laten zich niet beslissen op basis van een formulier dat een keer wordt gelezen en daarna gesloten.

Loopt uw behandeling en heeft u een nieuw voorschrift nodig, neem dan contact op met uw huisarts of met de arts die de behandeling opstartte. Buiten de praktijkuren helpt de huisartsenwachtpost via 1733. Gaat het acuut slecht of heeft u gedachten aan zelfdoding, bel dan 112. Twee andere geneesmiddelen die wij om verwante redenen niet beoordelen, beschrijven wij op /geneesmiddelen/mirtazapine/ en /geneesmiddelen/quetiapine/.