Brandend maagzuur: oorzaken en wat helpt

Waar de klacht vandaan komt

Tussen de slokdarm en de maag zit een spierring die normaal gesloten blijft en enkel opengaat om voedsel door te laten. Werkt die ring minder goed of staat de druk in de maag te hoog, dan stroomt maaginhoud terug omhoog.

De maag is bestand tegen zijn eigen zuur, de slokdarm niet. Vandaar het branderige karakter van de pijn en de plek waar die wordt gevoeld: midden achter het borstbeen, soms opstijgend tot in de keel, met een zure of bittere smaak.

Af en toe terugvloeien is normaal en gebeurt bij iedereen. Wanneer het zo vaak of zo hevig gebeurt dat het klachten of schade geeft, spreekt men van refluxziekte. Het verschil zit dus niet in het mechanisme maar in de frequentie en de gevolgen.

Wat het uitlokt

Grote en vette maaltijden zijn de klassieker, net als laat eten en daarna gaan liggen. Alcohol, koffie, koolzuurhoudende dranken, chocolade, pepermunt en sterk gekruide gerechten worden vaak genoemd, al verschilt de gevoeligheid sterk per persoon.

Overgewicht verhoogt de druk in de buik en daarmee de kans op reflux. Hetzelfde geldt tijdens de zwangerschap, waar de klacht veel voorkomt en meestal na de bevalling verdwijnt. Roken verzwakt de spierring.

Een middenrifbreuk, waarbij een deel van de maag door het middenrif omhoog schuift, is een anatomische reden die bij een deel van de mensen meespeelt.

Het loont om een paar weken bij te houden wanneer de klacht opkomt. Veel mensen ontdekken zo dat het niet om voeding in het algemeen gaat maar om twee of drie specifieke situaties, en dan is de aanpassing klein.

Geneesmiddelen als oorzaak

Dit hoofdstuk wordt het vaakst over het hoofd gezien, terwijl het praktisch gezien het belangrijkste kan zijn.

Ontstekingsremmende pijnstillers en acetylsalicylzuur kunnen het maagslijmvlies irriteren en klachten uitlokken of verergeren. Veel mensen gebruiken die middelen langdurig in het kader van een hart- of bloedvatbehandeling, of kopen ze zonder voorschrift voor pijn.

Ook een aantal andere middelen kan een rol spelen, onder meer bepaalde middelen die de spierring ontspannen of de maaglediging vertragen. Welke dat in uw geval zijn, is niet iets om zelf uit te zoeken.

De praktische conclusie is eenvoudig: neem uw volledige medicatielijst mee wanneer u met maagklachten bij de arts of de apotheker komt, inclusief wat u zonder voorschrift koopt. Stop nooit op eigen initiatief met een middel dat u om cardiovasculaire redenen gebruikt; dat overlegt u met uw arts.

Wat u zelf kunt aanpassen

Eet kleinere porties en spreid ze over de dag. Laat een ruime tijd tussen de laatste maaltijd en het slapengaan.

Hoog het hoofdeinde van het bed op, bijvoorbeeld door blokken onder de poten te plaatsen. Een extra kussen doet dat niet: dat knikt de romp en verhoogt de druk in de buik eerder dan dat het helpt.

Schrap gericht wat bij u een klacht uitlokt, niet alles tegelijk. Wie zijn lijstje tot twee of drie items kan terugbrengen, houdt de aanpassing vol; wie alles schrapt, valt na een week terug.

Stoppen met roken en, bij overgewicht, gewichtsverlies horen tot de maatregelen met het grootste effect. Ze zijn de moeilijkste en tegelijk de enige die aan de oorzaak raken.

Wat er zonder voorschrift beschikbaar is

Voor incidentele klachten bestaan er producten die snel verlichten. Antacida neutraliseren het zuur dat al aanwezig is; alginaten vormen een laag bovenop de maaginhoud en beperken het terugvloeien. In België is onder meer Gaviscon een bekend voorbeeld van die laatste groep.

Daarnaast zijn er zuurremmers die de zuurproductie verminderen, waaronder maagzuurremmers van het type protonpompremmer, zoals producten met omeprazol, esomeprazol of pantoprazol. Welke daarvan zonder voorschrift verkrijgbaar zijn en in welke verpakkingsgrootte, vraagt u het best aan uw apotheker.

Twee praktische punten. Zuurremmers werken niet zoals een pijnstiller: het effect bouwt zich op, en wie na één inname geen verschil ziet, hoeft niet te concluderen dat het middel niet werkt. En ze zijn bedoeld voor een afgebakende periode, niet om maandenlang zonder beoordeling door te nemen.

Blijft u zelfzorg nodig hebben na die afgebakende periode, dan is dat op zichzelf de aanwijzing dat er een arts naar moet kijken.

Alarmsignalen waarbij u niet uitstelt

Neem onmiddellijk contact op bij moeite met slikken of het gevoel dat voedsel blijft steken, bij braken van bloed of van iets dat op koffiegruis lijkt, bij zwarte, teerachtige stoelgang, en bij ongewild gewichtsverlies.

Aanhoudend braken, bloedarmoede en klachten die voor het eerst op latere leeftijd opkomen, horen in dezelfde categorie. Die combinaties vragen om onderzoek, niet om een sterker middel uit de apotheek.

En er is een verwarring die levens kost. Pijn achter het borstbeen kan van het hart komen. Gaat de pijn gepaard met kortademigheid, zweten, misselijkheid, of straalt ze uit naar arm, kaak of rug, ga dan uit van een hartprobleem tot het tegendeel is aangetoond en bel het noodnummer 112.

Dat een zuurremmer de pijn verlicht, sluit een hartprobleem niet uit. Gebruik de reactie op zelfzorg dus niet als test.

Wanneer een arts erbij hoort

Neem contact op met uw huisarts wanneer de klachten meerdere keren per week terugkomen, wanneer ze ondanks aanpassingen en zelfzorg blijven, of wanneer u zelfzorg langdurig nodig hebt.

De arts kijkt naar het patroon, naar uw medicatielijst en naar de alarmsignalen. Afhankelijk daarvan kan er bijkomend onderzoek volgen of een behandeling die langer dan een zelfzorgperiode loopt.

Buiten de praktijkuren is de huisartsenwachtpost bereikbaar via 1733. Bij pijn op de borst met de kenmerken uit de vorige sectie belt u 112 en wacht u niet.

Gebruikt u al langdurig hart- of bloeddrukmedicatie en loopt die behandeling ongewijzigd door, dan is de algemene gang van zaken bij zo'n lopende behandeling beschreven op /hart-en-bloeddruk/.