Naar de inhoud

Trage schildklier: symptomen en behandeling

Een trage schildklier maakt te weinig schildklierhormoon aan, waardoor de stofwisseling vertraagt; de behandeling met levothyroxine gebeurt altijd op medisch voorschrift. De klachten zijn breed en weinig specifiek, van vermoeidheid en kouwelijkheid tot gewichtstoename en een droge huid, en worden daardoor lang niet herkend. Op deze pagina leest u welke klachten passen, hoe de diagnose met bloedonderzoek verloopt, hoe de behandeling werkt en waarom opvolging erbij hoort.

Wat de schildklier doet

De schildklier is een klein, vlindervormig orgaan vooraan in de hals. Ze maakt de hormonen T4 en T3 aan, die meespelen in groei, ontwikkeling en een evenwichtige stofwisseling. Werkt de schildklier te traag, dan is er te weinig schildklierhormoon en vertraagt de stofwisseling. De medische term is hypothyreoïdie.

De schildklier werkt niet op zichzelf. De hypofyse in de hersenen maakt het schildklierstimulerend hormoon (TSH) aan, dat de schildklier aanzet om hormoon te produceren. Ligt het probleem in de schildklier zelf, dan toont het bloedonderzoek doorgaans een hoger TSH en een lager T4 dan normaal. Daarom is het TSH de waarde waarop de arts de behandeling vooral afstemt.

Het omgekeerde beeld, een te snel werkende schildklier, geeft andere klachten, zoals hartkloppingen, zweten, onrust en gewichtsverlies.

Welke klachten typisch zijn

Een tekort aan schildklierhormoon kan heel uiteenlopende klachten geven, en de ernst verschilt van persoon tot persoon. De volgende tekenen kunnen erop wijzen:

  • vermoeidheid, lusteloosheid en een sombere stemming;
  • gewichtstoename zonder duidelijke reden;
  • het snel koud hebben;
  • een trage stoelgang (obstipatie);
  • een vertraagde hartslag;
  • een huid die droog, ruw, koel of bleek is, en haar dat ruwer wordt of uitvalt;
  • spierzwakte, spierpijn en stijfheid;
  • trager denken en moeite met concentreren, vooral bij ouderen;
  • een verstoorde menstruatiecyclus en verminderde vruchtbaarheid.

Klachten die geleidelijk ontstaan

Geen van deze klachten bewijst op zichzelf een schildklierprobleem. Het is vooral de combinatie van klachten die passen bij een vertraagde stofwisseling, die de arts doet denken aan een trage schildklier. Bij ouderen is trager denken soms moeilijk te onderscheiden van beginnende dementie.

Bij een chronische ontsteking van de schildklier zijn er vaak lange tijd geen klachten: de aandoening kan zeer traag verlopen en jarenlang niet opvallen. De schildklier kan daarbij opzwellen en vast aanvoelen, soms met een of meer voelbare knobbels. Wordt ze zo groot dat ze zichtbaar is in de hals, dan spreekt men van een krop.

Waarom het ontstaat

In de meeste gevallen ligt de oorzaak in de schildklier zelf, en bijna altijd gaat het dan om een auto-immuunaandoening: het lichaam maakt afweerstoffen aan die zich tegen het eigen schildklierweefsel keren. De bekendste vorm is de ziekte van Hashimoto. Een trage schildklier kan ook ontstaan na een operatie of bestraling van de schildklier.

In een kleiner deel van de gevallen zit het probleem niet in de schildklier maar in de aanmaak van TSH in de hypofyse of elders in het centrale zenuwstelsel. Dan volgt doorgaans een doorverwijzing naar een endocrinoloog.

Een trage werking kan ook tijdelijk zijn, bijvoorbeeld bij een ontsteking van de schildklier waarbij eerst een snelle en daarna een trage fase optreedt, of in het eerste jaar na een zwangerschap. Ook sommige geneesmiddelen, zoals lithium en amiodaron, kunnen de werking van de schildklier beïnvloeden.

Een trage schildklier komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, en de kans op een schildklierstoornis neemt toe met de leeftijd. Ook wanneer schildklierproblemen in de familie voorkomen, is de kans groter.

Hoe de diagnose wordt gesteld

De diagnose steunt op een bloedonderzoek, niet op de klachten alleen: daarvoor zijn ze te weinig specifiek. De arts bepaalt het TSH en het schildklierhormoon T4. Samen tonen die waarden of de schildklier te weinig hormoon maakt. Vindt de arts een tekort, dan worden soms ook de afweerstoffen tegen het eigen schildklierweefsel (TPO-antistoffen) bepaald.

Een echografie van de hals is meestal niet nodig. Ze komt wel in beeld bij een knobbel die niet kleiner wordt of bij een schildklier die ondanks behandeling groter blijft. Bij een vermoeden van een schildklierprobleem let de arts ook op klachten van het hart of het hartritme.

Soms is alleen het TSH verhoogd, zonder klachten. Dan volgt de arts u op, maar meestal is een behandeling dan niet nodig, behalve bij een zwangerschap of een sterk verhoogd TSH.

Neemt u biotine, bijvoorbeeld in een voedingssupplement, meld dat dan bij de bloedafname. Volgens de SKP van levothyroxine kan biotine bepaalde schildkliertesten verstoren, met een te hoge of te lage uitslag als gevolg. Wilt u laten beoordelen of een bloedafname zinvol is, dan kan dat via een aanvraag voor onderzoek; hebt u al resultaten, dan kan een arts die schriftelijk toelichten via een analyse van uw bloedwaarden. Referentiewaarden noemen wij hier bewust niet: ze verschillen per laboratorium en worden altijd samen met uw situatie gelezen.

Hoe de behandeling eruitziet

De behandeling vult het ontbrekende hormoon aan met levothyroxine. Volgens de SKP werkt dat synthetische hormoon net als het hormoon dat de schildklier zelf aanmaakt: het wordt in het lichaam omgezet in T3. Alle vergunde verpakkingen met levothyroxine in SAM, de databank van de geneesmiddelen in België, zijn aan medisch voorschrift onderworpen (code M1). Meer over het middel leest u op de pagina over levothyroxine.

De dosis wordt per persoon bepaald op basis van het bloedonderzoek en het klinisch beeld. Volgens de SKP start de behandeling met een lage dosis, die om de twee tot vier weken wordt verhoogd tot de volledige vervangingsdosis bereikt is. Bij ouderen, bij mensen met een hartaandoening en bij een ernstige, langdurige trage schildklier gebeurt dat nog voorzichtiger: met een lagere startdosis en langere tussenpozen.

De SKP raadt aan de dagelijkse dosis 's ochtends in één keer in te nemen, op een lege maag, een half uur voor het ontbijt, met wat vloeistof.

Andere middelen die de werking beïnvloeden

Een aantal middelen vermindert de opname van levothyroxine. De SKP noemt geneesmiddelen met aluminium (zoals sommige maagzuurbinders), ijzer en calcium: levothyroxine wordt minstens vier uur vóór die middelen ingenomen. Ook maagzuurremmers van het type protonpompremmer, orlistat en sojaproducten kunnen de opname verminderen, zodat de arts de dosis soms moet aanpassen.

Andere wisselwerkingen gaan de andere kant op. Vrouwen die oestrogeenbevattende anticonceptie of hormoonvervangende therapie nemen, kunnen meer levothyroxine nodig hebben. Bij diabetes kan levothyroxine het effect van bloedsuikerverlagende middelen verminderen, waardoor de glucosewaarden bij de start beter worden opgevolgd. Bij bloedverdunners van het coumarinetype kan het bloedingsrisico stijgen.

Vertel de arts en de apotheker daarom welke geneesmiddelen en supplementen u neemt.

Waarom opvolging erbij hoort

Gaat het om een blijvend tekort, dan is de vervanging volgens de SKP over het algemeen levenslang. In het begin volgt de arts het TSH en het T4 ongeveer om de zes weken op; is er een goede onderhoudsdosis gevonden, dan volstaat een controle per jaar of bij nieuwe klachten.

Levothyroxine heeft volgens de SKP een nauwe therapeutische marge, wat betekent dat het verschil tussen te weinig en te veel klein is. Een te hoge dosis geeft klachten die passen bij een te snel werkende schildklier: hartkloppingen, een onregelmatige hartslag, borstpijn, hoofdpijn, spierzwakte en krampen, opvliegers, trillen, onrust, slapeloosheid, zweten, gewichtsverlies en diarree. Dat gebeurt vooral wanneer de dosis bij de start te snel wordt verhoogd.

Bij vrouwen na de menopauze die lang levothyroxine nemen, vermeldt de SKP een groter risico op botontkalking; daarom wordt een te hoge hormoonspiegel vermeden met nauwlettende controles. Wie overschakelt op een ander levothyroxineproduct, wordt in die periode volgens de SKP nauwgezet opgevolgd, omdat het evenwicht kan verschuiven en de dosis soms aangepast moet worden.

Zwangerschap en kinderwens

Tijdens de zwangerschap verandert de behoefte aan schildklierhormoon, vaak al vroeg. Volgens de SKP kan het TSH al vanaf de vierde zwangerschapsweek stijgen; zwangere vrouwen die levothyroxine nemen, laten het TSH elk trimester meten, en de dosis moet soms omhoog. Na de bevalling gaat de dosis terug naar het niveau van vóór de zwangerschap, met een nieuwe TSH-meting zes tot acht weken later.

Hebt u een kinderwens en een schildklierprobleem, bespreek dat dan vooraf met uw arts.

Bent u zwanger geworden terwijl u levothyroxine neemt, neem dan zo vlug mogelijk contact op met uw arts of vroedvrouw. Stop de behandeling niet op eigen initiatief: de SKP vraagt om de behandeling tijdens zwangerschap en borstvoeding consequent voort te zetten.

Wanneer u contact opneemt

Neem contact op met uw huisarts wanneer u meerdere klachten van deze pagina herkent en ze niet verdwijnen. Ga ook langs bij een voelbare zwelling of knobbel in de hals, bij een gevoel van druk of bij slikklachten.

Bent u al in behandeling en krijgt u hartkloppingen, onrust, slapeloosheid of onverklaard gewichtsverlies, meld dat dan aan de arts: het kan op een te hoge dosis wijzen. Hebt u per ongeluk te veel ingenomen, neem dan contact op met uw arts, apotheker of het Antigifcentrum. Antigifcentrum: 070 245 245, gratis en 24 uur op 24.

Bij borstpijn, een sterk vertraagde of sterk onregelmatige hartslag, verwardheid of een plotse, duidelijke verslechtering wacht u niet. Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24. Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter.

Stop nooit zelf met levothyroxine omdat u zich goed voelt. Volgens de bijsluiter kunnen de klachten van te weinig schildklierhormoon dan terugkeren; overleg altijd eerst met uw arts.

Uw behandeling voortzetten via een medische vragenlijst

Gebruikt u levothyroxine al en is uw situatie stabiel, dan kunt u een medische vragenlijst invullen die een arts schriftelijk beoordeelt. De arts kan daarbij om recente resultaten van uw bloedonderzoek vragen, een bezoek aan een arts ter plaatse aanraden of de aanvraag weigeren. Heeft de arts vragen, dan worden die schriftelijk gesteld in de chat in uw persoonlijke omgeving; u krijgt daarover een e-mail. Er is geen teleconsultatie via video of telefoon. Hoe die beoordeling verloopt, leest u op de pagina over het online voorschrift.

Valt de beoordeling positief uit, dan krijgt u een grensoverschrijdend voorschrift als pdf per e-mail. U neemt de afdruk mee naar de apotheek, samen met uw identiteitsbewijs. Over de aflevering beslist de apotheker, die het voorschrift controleert en, als dat nodig is, de voorschrijver kan contacteren en de aflevering kan uitstellen. Ons document is geen elektronisch voorschrift en komt niet in Recip-e terecht.

Het geneesmiddel betaalt u zelf; wij regelen geen terugbetaling door ziekenfonds of RIZIV (INAMI). De opvolging met bloedonderzoek blijft bij uw eigen arts.

Medisch nagekeken door Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301. De arts is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en neemt de rol van uw huisarts niet over.

Hoe wordt een trage schildklier vastgesteld?

Met een bloedonderzoek van het TSH en het schildklierhormoon T4; vindt de arts een tekort, dan soms ook van de TPO-antistoffen, die op een auto-immuunoorzaak wijzen. De klachten alleen volstaan niet, omdat ze weinig specifiek zijn.

Waarop moet ik letten bij de inname van levothyroxine?

Volgens de SKP neemt u de dosis 's ochtends op een lege maag, een half uur voor het ontbijt. Middelen met aluminium, ijzer of calcium neemt u minstens vier uur later; uw apotheker helpt u dat in te plannen.

Heb ik een voorschrift nodig voor levothyroxine?

Ja. Alle vergunde verpakkingen met levothyroxine in SAM zijn aan medisch voorschrift onderworpen (code M1). De dosis wordt per persoon bepaald op basis van bloedonderzoek.

Helpt levothyroxine om af te vallen?

Nee. De SKP is daar duidelijk over: wie een normaal werkende schildklier heeft, verliest met levothyroxine geen gewicht, en hoge doses kunnen ernstige en zelfs levensbedreigende bijwerkingen geven.

Kan ik stoppen als ik me goed voel?

Nee, niet op eigen initiatief: dat u zich goed voelt, is doorgaans juist het gevolg van de behandeling. Overleg altijd eerst met uw arts.