Escitalopram: werking, bijwerkingen en dosering

Wat is escitalopram en welke werkzame stof zit erin

Escitalopram is de naam van de werkzame stof en tegelijk de naam waaronder het middel meestal wordt afgeleverd. Het hoort bij de SSRI's, voluit de selectieve serotonineheropnameremmers. In het Belgische geneesmiddelenregister staan onder meer Sipralexa en Escidivule, naast verpakkingen onder generische namen van EG, Teva, Sandoz, Grindeks en Viatris. Alle in België geregistreerde verpakkingen zijn bedoeld voor inname via de mond.

De stof is nauw verwant aan citalopram, maar de twee zijn niet uitwisselbaar: de sterktes verschillen en de overstap van het ene naar het andere middel hoort door een arts te worden bepaald. Andere middelen uit dezelfde of een aanverwante groep beschrijven wij op /geneesmiddelen/sertraline/ en /geneesmiddelen/mirtazapine/.

De samenstelling, de sterkte en de hulpstoffen van uw verpakking staan in de bijsluiter in de doos. De officiële gegevens over de in België vergunde verpakkingen worden bijgehouden door het FAGG.

Waarom u escitalopram niet via ons kunt aanvragen

Voor escitalopram geven wij langs deze weg geen voorschrift af. Dat geldt voor een eerste behandeling én voor de verlenging van een behandeling die al loopt, en het geldt ongeacht wat er op uw oude doos staat. Er is dus geen situatie waarin een aanvraag bij ons tot een document voor dit middel leidt.

Wij zeggen dat liever op voorhand dan na een betaling. Een vragenlijst invullen voor een middel dat wij hoe dan ook niet afhandelen, kost u tijd en levert niets op.

Raakt uw voorraad op, wacht dan niet tot de laatste doos leeg is. Neem contact op met uw huisarts of met de arts die de behandeling is gestart, en vraag het voorschrift tijdig aan. Het gaat hier om een middel dat u niet zonder begeleiding kunt onderbreken, en dat maakt tijdig regelen belangrijker dan bij veel andere geneesmiddelen.

Gaat u op reis en dreigt u zonder medicatie te vallen, dan leest u op /blog/zonder-medicatie-buitenland/ welke wegen er in dat geval bestaan.

Waarvoor wordt escitalopram gebruikt

Escitalopram wordt voorgeschreven bij een depressieve episode en bij angststoornissen: een paniekstoornis met of zonder pleinvrees, een sociale angststoornis, een gegeneraliseerde angststoornis en een obsessieve-compulsieve stoornis. Welke van die diagnoses aan de orde is, bepaalt mee de dosering en de duur.

De beslissing om met een antidepressivum te starten is niet alleen een keuze voor een geneesmiddel. Ze hoort bij een gesprek over wat er speelt, over slaap, alcohol, schildklierfunctie en andere geneesmiddelen, en vaak over psychologische begeleiding naast of in plaats van medicatie. Dat gesprek voert de arts die u ziet.

Ook het omgekeerde geldt: een behandeling die loopt, hoort periodiek te worden geëvalueerd. Werkt het voldoende, zijn de bijwerkingen draaglijk, is dit het juiste moment om af te bouwen. Een verlenging die jaren achtereen zonder herbeoordeling doorloopt, is geen goede zorg. Meer over deze aandoeningen leest u in onze rubriek /depressie-en-angst/.

Hoe werkt escitalopram

Zenuwcellen geven signaalstoffen af in de ruimte tussen twee cellen en nemen ze daarna weer op. Escitalopram remt selectief de heropname van serotonine, waardoor die signaalstof langer beschikbaar blijft. Wat er daarna in de hersenen gebeurt, is complexer dan die ene stap, en dat verklaart waarom het effect niet meteen merkbaar is.

De eerste dagen voelen mensen vaak vooral de bijwerkingen: misselijkheid, onrust, slaapproblemen. De gunstige werking op stemming en angst komt in de regel pas later, na een periode van dagelijks innemen. Juist in die tussenfase stoppen mensen soms te vroeg, precies op het moment dat de behandeling nog niets heeft kunnen laten zien.

Dat tijdsverloop is ook de reden waarom de arts na de start een contactmoment plant. In die periode wordt gekeken of de dosis past, of de bijwerkingen afnemen en hoe het met de stemming gaat.

Dosering, opbouw en waarom stoppen begeleid hoort te worden

De dosis bepaalt de arts, en die wordt vaak laag gestart en daarna bijgesteld. Bij oudere mensen en bij leverproblemen wordt voorzichtiger gedoseerd. Vergelijk bij elke nieuwe doos wat er op de verpakking staat met wat op uw voorschrift staat: de sterktes van deze stof liggen dicht bij elkaar.

Stop nooit abrupt. Bij plots stoppen zijn onttrekkingsverschijnselen beschreven: duizeligheid, tintelingen of schokjes, slaapproblemen, prikkelbaarheid, misselijkheid en een grieperig gevoel. Die klachten zijn niet hetzelfde als terugkeer van de depressie, maar ze voelen vaak onaangenaam genoeg om er begeleiding bij te willen. Afbouwen gebeurt daarom stapsgewijs, volgens een schema dat de arts met u afspreekt; hoe dat in de praktijk verloopt, beschreven we op /blog/antidepressiva-afbouwen-be/.

Een vergeten dosis haalt u niet in met een dubbele inname. Volg wat de bijsluiter daarover zegt en ga daarna verder met het gebruikelijke schema.

Voelt u zich beter, dan is dat geen teken dat u kunt stoppen: de behandeling wordt in de regel nog een tijd voortgezet om terugval te voorkomen. Wanneer die periode voorbij is, beoordeelt uw arts.

Waar u op moet letten

Voor antidepressiva geldt een algemene waarschuwing over de eerste weken en over elke periode waarin de dosis verandert: onrust, angst en gedachten aan zelfdoding kunnen dan tijdelijk toenemen, het duidelijkst bij jongeren en jongvolwassenen. Merken u of uw omgeving zoiets, neem dan meteen contact op met uw arts of met de wachtdienst en wacht niet tot de volgende afspraak. In België is de Zelfmoordlijn bereikbaar op het nummer 1813; bij acuut gevaar belt u 112.

Vertel uw arts of u epilepsie hebt of ooit een toeval doormaakte, of u een hartritmestoornis hebt of een bekende verlenging van het QT-interval, hoe uw lever en nieren werken, en of u ooit een manische periode hebt gehad. Dat laatste is belangrijk: bij een bipolaire stoornis ligt de behandeling anders.

Bij oudere mensen en bij gebruik van plaspillen kan het natriumgehalte in het bloed dalen. Verwardheid, sufheid, spierkrampen of vallen zijn dan redenen voor een bloedonderzoek. Verder kan de bloedingsneiging toenemen, wat vooral telt in combinatie met ontstekingsremmende pijnstillers of bloedverdunners.

Bent u zwanger, denkt u dat u zwanger bent, hebt u een kinderwens of geeft u borstvoeding, bespreek dat dan met uw arts. Stop in die situatie niet op eigen initiatief: de afweging tussen doorgaan en afbouwen hoort samen met de arts gemaakt te worden.

Wisselwerkingen met andere geneesmiddelen en alcohol

De combinatie met MAO-remmers wordt niet gebruikt, en tussen beide behandelingen hoort een wachtperiode. De reden is het risico op een serotoninesyndroom: een ernstige reactie met onrust, verwardheid, koorts, zweten, beven, spierstijfheid en hartkloppingen. Datzelfde risico speelt bij combinatie met andere middelen die op serotonine inwerken, zoals bepaalde pijnstillers waaronder tramadol, middelen tegen migraine uit de groep van de triptanen, en het kruidenpreparaat sint-janskruid.

Ontstekingsremmende pijnstillers, acetylsalicylzuur en bloedverdunners verhogen samen met een SSRI de kans op bloedingen, onder meer in het maag-darmkanaal. Gebruikt u die combinatie, dan kan uw arts maagbescherming voorschrijven; meer daarover leest u op /geneesmiddelen/pantoprazol/.

Wees ook voorzichtig met geneesmiddelen die het hartritme beïnvloeden, en met plaspillen wegens het natriumgehalte. Geef aan uw arts en aan uw apotheker een volledige lijst door van alles wat u gebruikt, ook wat u zonder voorschrift koopt, en van supplementen en kruidenpreparaten. De volledige lijst van bekende wisselwerkingen staat in de bijsluiter van uw verpakking.

Alcohol wordt tijdens deze behandeling afgeraden. Het versterkt sufheid en traagheid, verlaagt de stemming op termijn en maakt het moeilijker om te beoordelen of de behandeling werkt.

Bijwerkingen en wanneer u een arts raadpleegt

Het vaakst worden misselijkheid, hoofdpijn, slaapproblemen of juist slaperigheid, droge mond, zweten, vermoeidheid, verminderde eetlust en seksuele functiestoornissen beschreven, zoals verminderd verlangen of moeite met klaarkomen. Veel van die klachten zijn het uitgesprokenst in de eerste periode en nemen daarna af, maar de seksuele bijwerkingen kunnen aanhouden en zijn een geldige reden voor een gesprek met uw arts.

Verder worden onrust, gapen, beven, duizeligheid en maag- en darmklachten gemeld. Zeldzamer, maar ernstig, zijn een laag natriumgehalte, bloedingen, hartritmestoornissen, een serotoninesyndroom, toevallen en allergische reacties.

Zoek onmiddellijk medische hulp bij zwelling van gezicht, lippen of tong, bij ademhalingsmoeilijkheden, bij een uitgebreide huiduitslag, bij koorts met spierstijfheid, verwardheid en beven, bij ongewone bloedingen of zwarte ontlasting, of bij flauwvallen. Neem meteen contact op met uw arts bij gedachten aan zelfdoding of bij een duidelijke verslechtering van uw stemming.

Een vermoedelijke bijwerking meldt u aan uw arts of apotheker. In België verzamelt het FAGG die meldingen; ze dragen bij aan wat er bekend is over geneesmiddelen die al in gebruik zijn.