Naar de inhoud

Hooikoorts, allergie en astma

Bij hooikoorts, andere allergieën en astma hangt het van het geneesmiddel en zelfs van de verpakking af of u een medisch voorschrift nodig hebt. Op deze pagina ziet u per werkzame stof waarvoor de middelen volgens hun samenvatting van de productkenmerken (SKP) bedoeld zijn en welke klachten niet kunnen wachten. Volgt u al een behandeling op voorschrift, dan vindt u hier ook uitleg over de schriftelijke beoordeling van een medische vragenlijst door een arts.

Hooikoorts en allergische rinitis

Hooikoorts heet in de bijsluiter van een mometason-neusspray ook seizoengebonden allergische rinitis: een allergische reactie op ingeademde pollen van bomen, grassen of onkruid, of op schimmelsporen, die in bepaalde periodes van het jaar optreedt. Dezelfde bijsluiter beschrijft een niet-seizoengebonden vorm, die het hele jaar door voorkomt, bijvoorbeeld door huisstofmijt of dierenhaar. Allergische klachten van neus en ogen en astma staan hier samen, omdat dezelfde vragen terugkomen: welk middel, met of zonder voorschrift, en wanneer naar een arts. De geneesmiddelen verschillen wel: antihistaminica en neussprays richten zich op neus en ogen, inhalatoren op de luchtwegen.

De SKP van desloratadine maakt nog een onderscheid naar duur. Klachten die minder dan 4 dagen per week of minder dan 4 weken aanhouden, heten daar intermitterend; klachten die 4 dagen of meer per week en langer dan 4 weken duren, heten persisterend. Bij intermitterende klachten kan de behandeling volgens die tekst stoppen zodra de klachten verdwenen zijn en opnieuw beginnen wanneer ze terugkeren. Bij persisterende klachten kan de behandeling doorlopen zolang u aan het allergeen blootgesteld wordt.

Werkzame stoffen bij allergie en astma

Per werkzame stof toont de tabel de indicatie uit rubriek 4.1 van de SKP van een geneesmiddel met die stof, en de afleveringswijze die de verpakkingen volgens de FAGG-gegevens in SAM hebben. Een afleveringswijze hoort bij een verpakking en niet bij een stof: twee producten met dezelfde werkzame stof kunnen verschillen. Meer over de antihistaminica leest u op de pagina over cetirizine en de pagina over desloratadine.

Werkzame stofGroep en vormWaarvoor volgens de SKP (rubriek 4.1)Afleveringswijze in SAM
cetirizineantihistaminicum; tablet, drankneus- en oogklachten bij seizoengebonden en niet-seizoengebonden allergische rinitis, chronische idiopathische urticaria; vanaf 6 jaartabletten van 10 mg: vrije aflevering; drank van 1 mg/ml: medisch voorschrift (M1)
desloratadineantihistaminicum; tabletklachten bij allergische rinitis en urticaria; tabletten van 5 mg vanaf 12 jaarmedisch voorschrift (M1), op de verpakkingen van één generiek product met vrije aflevering (FD) na
mometasoncorticosteroïd; neussprayseizoengebonden allergische of niet-seizoengebonden rinitis vanaf 3 jaar; neuspoliepen vanaf 18 jaarverschilt per product: sommige neussprays vrije aflevering (FD), andere medisch voorschrift (M1)
salbutamolkortwerkende bèta-2-agonist; inhalatiebehandeling en preventie van bronchospasme bij omkeerbare vernauwing van de luchtwegen, onder meer bij astmamedisch voorschrift (M1)
budesonide met formoterolinhalatiecorticosteroïd met langwerkende bèta-2-agonist; inhalatiebehandeling van astma vanaf 12 jaar wanneer die combinatie aangewezen is; bepaalde vormen van COPD vanaf 18 jaarmedisch voorschrift (M1)

Met of zonder voorschrift

Cetirizine toont hoe sterk de afleveringswijze per verpakking kan verschillen: de tabletten van 10 mg hebben in SAM allemaal vrije aflevering, de drank van 1 mg/ml heeft afleveringswijze medisch voorschrift. Bij mometason als neusspray verschilt het zelfs tussen producten met dezelfde sterkte van 50 microgram per verstuiving. Desloratadine heeft op enkele verpakkingen na afleveringswijze medisch voorschrift, en voor salbutamol en de combinatie van budesonide met formoterol geldt dat voor alle verpakkingen.

Voor een verpakking met vrije aflevering hebt u geen voorschrift nodig; met vragen over de keuze kunt u bij de apotheker terecht. Lees altijd de bijsluiter, want daar staat ook vanaf welke leeftijd een vorm geschikt is. De tabletten cetirizine van 10 mg zijn volgens hun SKP bedoeld voor volwassenen en kinderen vanaf 6 jaar: eenmaal per dag 10 mg vanaf 12 jaar, tweemaal per dag 5 mg tussen 6 en 12 jaar. Bij een verminderde nierfunctie past de SKP het doseringsinterval aan. De tabletten desloratadine van 5 mg zijn bedoeld vanaf 12 jaar, eenmaal per dag, met of zonder voedsel.

Neusspray met een corticosteroïd

Een neusspray met mometason werkt anders dan een tablet: het is een corticosteroïd dat plaatselijk in de neus wordt gebruikt. Volgens de SKP van een mometason-neusspray van 50 microgram per verstuiving is de gebruikelijke dosis voor volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar twee verstuivingen in elk neusgat, eenmaal per dag. Zijn de klachten onder controle, dan kan één verstuiving per neusgat volstaan; bij onvoldoende controle laat de SKP maximaal vier verstuivingen per neusgat per dag toe. Kinderen van 3 tot 11 jaar krijgen één verstuiving per neusgat per dag.

Geduld hoort erbij. Bij een deel van de gebruikers begint het effect binnen 12 uur, maar het volle effect kan 48 uur op zich laten wachten. Daarom vraagt de SKP om de spray regelmatig te blijven gebruiken en niet enkel op een slechte dag. Bij neuspoliepen, de tweede indicatie, volgt een nieuwe beoordeling wanneer de klachten na enkele weken behandeling niet verbeteren.

Astma: onderhoudsbehandeling en noodmedicatie

Bij astma maken de SKP's een duidelijk onderscheid tussen twee soorten inhalatoren. Salbutamol is een kortwerkende luchtwegverwijder: het verlicht klachten wanneer ze opkomen en kan ze voorkomen vóór een bekende uitlokker, zoals inspanning. Volgens de SKP mag zo'n luchtwegverwijder bij aanhoudend astma niet de enige of belangrijkste behandeling zijn; dan wordt een inhalatiecorticosteroïd aanbevolen om het astma onder controle te krijgen. Meer leest u op de pagina over salbutamol.

De combinatie van budesonide, een inhalatiecorticosteroïd, met formoterol, een langwerkende luchtwegverwijder, dient volgens de SKP als regelmatige onderhoudsbehandeling; bij sommige patiënten wordt ze ook gebruikt wanneer klachten opkomen. Ze is niet bedoeld als eerste behandeling van astma en wordt niet gestart tijdens een opstoot. De SKP vraagt om de onderhoudsdosis te blijven nemen, ook zonder klachten, en om altijd noodmedicatie bij de hand te hebben. Na het inhaleren van de onderhoudsdosis spoelt u de mond met water, om een schimmelinfectie in mond en keel te beperken. Stoppen gebeurt geleidelijk en niet plots, in overleg met uw arts. Zie ook de pagina over budesonide met formoterol.

Het belangrijkste signaal bij astma is het gebruik van de noodmedicatie zelf. Volgens de SKP van salbutamol kan toenemend gebruik wijzen op een verslechterende astmacontrole. Wie meer dan tweemaal per week salbutamol gebruikt wanneer nodig, gebruik vóór inspanning niet meegerekend, moet opnieuw beoordeeld worden. Dat gebruik wanneer nodig mag volgens dezelfde tekst niet vaker dan viermaal per dag.

Wanneer u niet afwacht

Een vragenlijst is niet bedoeld voor een astma-aanval of voor klachten die toenemen. De SKP van budesonide met formoterol noemt een plotse en progressieve verslechtering van astma potentieel levensbedreigend, met nood aan een dringend medisch onderzoek. De SKP van salbutamol stelt dat astma dat niet reageert op salbutamol dringend medisch advies of een dringende behandeling kan vragen.

Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24. Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter.

  • Benauwdheid die niet verbetert of erger wordt, ook nadat u uw snelwerkende inhalator hebt gebruikt: bel 112.
  • Uw inhalator met salbutamol geeft geen snelle verlichting die minstens 3 uur aanhoudt: volgens de bijsluiter moet u dan "meteen een arts raadplegen".
  • Een piepende ademhaling die meteen na het inhaleren erger wordt: de SKP noemt dit een paradoxaal bronchospasme. Volgens de bijsluiter stopt u dan onmiddellijk met die inhalator en verwittigt u zo snel mogelijk uw arts; hebt u een ander snelwerkend middel tegen astma bij de hand, dan gebruikt u dat.
  • Uw astma is actief, met volgens de bijsluiter van salbutamol onder meer "kortademigheid die het praten, eten of slapen bemoeilijkt, hoesten, piepende ademhaling, een drukkend gevoel op de borst": vertel dat onmiddellijk aan uw arts.
  • U hebt uw noodmedicatie vaker nodig dan voordien, meer dan tweemaal per week buiten het gebruik vóór inspanning: neem zo snel mogelijk contact op met uw eigen dokter om de behandeling te herzien.
  • Kortademigheid of piepen waarvoor nog geen diagnose bestaat: laat u ter plaatse onderzoeken; volgens de SKP van salbutamol wordt de respons op een astmabehandeling beoordeeld met klinisch onderzoek en longfunctietests.

Wat de arts via een medische vragenlijst kan beoordelen

Hoort een middel op voorschrift tegen allergie of astma, bijvoorbeeld een onderhoudsinhalator, al bij uw behandeling, dan vraagt u met de knop op deze pagina een beoordeling aan. De arts beoordeelt uw ingevulde medische vragenlijst op schrift; u maakt daarvoor geen afspraak en zit niet in een wachtzaal. Voor een middel dat u al gebruikt, is uw huidige behandeling het vertrekpunt. Gaat het om een middel dat u nog niet gebruikt, dan moeten er duidelijke medische redenen zijn; de arts kan dan om documenten of resultaten vragen, u aanraden langs te gaan bij een arts ter plaatse of de aanvraag afwijzen.

Heeft de arts vragen, dan worden die schriftelijk gesteld in de chat in uw persoonlijke omgeving; u krijgt daarover een e-mail. Er is geen teleconsultatie via video of telefoon. Een eerste diagnose van astma, een astma-aanval of klachten die toenemen, horen bij een arts ter plaatse.

Valt de beoordeling positief uit, dan krijgt u een grensoverschrijdend voorschrift als pdf per e-mail. U neemt de afdruk mee naar de apotheek, samen met uw identiteitsbewijs. Over de aflevering beslist de apotheker, die het voorschrift controleert en, als dat nodig is, de voorschrijver kan contacteren en de aflevering kan uitstellen. Ons document is geen elektronisch voorschrift en komt niet in Recip-e terecht.

Wat kost het?

Hoeveel de beoordeling kost, toont de knop op deze pagina; u rekent af wanneer u de aanvraag indient. U betaalt voor het medisch consult, niet voor het afgeven van een document - de arts beslist daarover na beoordeling van uw formulier. Wijst de arts uw aanvraag af om medische of juridische redenen, dan betalen wij het volledige bedrag terug. Vraagt de arts u om aanvullende documentatie, dan heeft u daar minimaal 7 dagen voor en herinneren wij u aan de termijn; kan het consult niet worden afgerond, dan betalen wij het bedrag ook volledig terug. Het geneesmiddel betaalt u zelf; wij regelen geen terugbetaling door ziekenfonds of RIZIV (INAMI). Onze dienst zelf wordt niet terugbetaald.

Wie beoordeelt uw aanvraag?

De schriftelijke beoordeling van uw vragenlijst over allergie of astma ligt bij Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301. De arts is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en neemt de rol van uw huisarts niet over. Voor de opvolging van uw astma, met longfunctietests en controles, blijft uw eigen dokter het aanspreekpunt.

Welke pillen helpen tegen hooikoorts?

De tabletten die op deze pagina aan bod komen, zijn antihistaminica: cetirizine en desloratadine. Volgens hun SKP verlichten ze klachten bij allergische rinitis, en cetirizine vermeldt daarbij uitdrukkelijk neus- en oogklachten. Een neusspray met een corticosteroïd zoals mometason is een andere aanpak, die plaatselijk in de neus werkt. Welk middel bij u past, hangt af van uw klachten, uw leeftijd en uw andere geneesmiddelen; dat bespreekt u met de apotheker of de arts.

Heb ik een voorschrift nodig voor medicatie tegen hooikoorts?

Dat hangt af van het product en de verpakking, niet van de klacht. Voor de gewone tabletten cetirizine van 10 mg hebt u geen voorschrift nodig, voor desloratadine in de meeste gevallen wel, en bij neussprays met mometason verschilt het van product tot product. Twijfelt u over een bepaalde verpakking, dan kan de apotheker u zeggen welke afleveringswijze erbij hoort.

Word ik slaperig van een middel tegen hooikoorts?

Bij cetirizine 10 mg vonden objectieve tests volgens de SKP geen klinisch relevante invloed op de rijvaardigheid, maar wie zich slaperig voelt, rijdt niet en bedient geen machines. Volgens de SKP voelen de meeste gebruikers van desloratadine zich niet suf; die tekst adviseert wel om pas te rijden of machines te bedienen wanneer u weet welk effect het middel op u heeft.

Wanneer begin ik met een neusspray tegen hooikoorts?

Hebt u elk jaar matige tot ernstige hooikoorts, dan kan de behandeling met een mometason-neusspray volgens de SKP enkele dagen vóór het begin van het pollenseizoen starten. Omdat het volle effect tot 48 uur kan duren, heeft het zin om de spray elke dag te gebruiken zolang u aan pollen blootstaat, en niet pas wanneer de klachten op hun hoogtepunt zijn.

Mijn puffer helpt minder goed. Wat moet ik doen?

Werkt uw snelwerkende puffer minder goed of hebt u die puffer vaker nodig, dan kan dat wijzen op astma dat minder goed onder controle is. Neem contact op met uw eigen dokter of, buiten de spreekuren, met de dokter van wacht via 1733. Verbetert de benauwdheid niet of wordt ze erger, bel dan 112. De SKP van salbutamol laat een hogere dosis alleen toe op medisch advies, dus verhoogt u die niet zelf.

Kan ik mijn astma-inhalator online laten voorschrijven?

U kunt een beoordeling aanvragen via een medische vragenlijst, die de arts schriftelijk beoordeelt. Dat is bedoeld voor een behandeling die u al gebruikt of waarvoor de arts duidelijke medische redenen ziet, niet voor een aanval of voor nieuwe klachten zonder diagnose. De arts beslist of er een voorschrift komt en kan u naar een arts ter plaatse verwijzen.