Atorvastatine: werking, bijwerkingen en dosering

Wat is atorvastatine en welke werkzame stof zit erin

Atorvastatine is zowel de naam van de werkzame stof als de naam waaronder het middel in België het vaakst wordt afgeleverd. De stof hoort bij de statines, een groep die de aanmaak van cholesterol in de lever remt. In het Belgische geneesmiddelenregister staan naast merknamen als Lipitor en Totalip ook verpakkingen onder generische namen, zoals atorvastatine van EG, Teva, Sandoz of Viatris. Al deze verpakkingen zijn bedoeld voor inname via de mond.

Daarnaast bestaan er verpakkingen waarin atorvastatine met een andere werkzame stof is gecombineerd: met ezetimibe, en in vaste combinaties met amlodipine en perindopril of met ramipril en acetylsalicylzuur. Zo'n combinatie is een andere behandeling dan atorvastatine alleen, ook al herkent u de naam. Wissel er nooit zelf tussen en laat uw apotheker nakijken of u niet twee keer dezelfde stof binnenkrijgt.

De exacte samenstelling, de sterkte en de hulpstoffen van uw verpakking staan in de bijsluiter in de doos. Het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) houdt de officiële gegevens over de in België vergunde verpakkingen bij.

Waarvoor wordt atorvastatine gebruikt

Atorvastatine wordt gebruikt wanneer het cholesterolgehalte, en vooral het LDL-cholesterol, te hoog blijft ondanks aanpassing van voeding en beweging. Ook erfelijke vormen van een verhoogd cholesterolgehalte worden ermee behandeld. Verder wordt het middel ingezet om het risico op hart- en vaatziekten te verlagen bij mensen bij wie dat risico verhoogd is, bijvoorbeeld na een hartinfarct of een beroerte, of bij diabetes in combinatie met andere risicofactoren.

De arts kijkt daarbij niet naar één enkel getal, maar naar uw totale risico: bloeddruk, roken, suikerziekte, gewicht, nierfunctie, leeftijd en wat er in uw familie voorkomt. Twee mensen met dezelfde cholesterolwaarde kunnen daardoor een verschillend advies krijgen. Die afweging vraagt een onderzoek en bloedafname, en kan niet uit een vragenlijst alleen volgen.

Een statine vervangt de rest van de behandeling niet. Stoppen met roken, voldoende bewegen en aandacht voor voeding blijven even belangrijk, ook als de waarden in het bloedonderzoek er goed uitzien. Over bloeddrukmedicatie en andere middelen in deze groep leest u meer in onze rubriek /hart-en-bloeddruk/.

Hoe werkt atorvastatine

Atorvastatine remt een enzym in de lever dat nodig is om cholesterol aan te maken. Doordat de lever zelf minder cholesterol produceert, haalt ze meer LDL-cholesterol uit het bloed. Het gehalte in het bloed daalt daardoor, en ook de hoeveelheid vetachtige afzetting die zich in de vaatwand kan opstapelen, neemt trager toe.

Het effect is meetbaar in een bloedonderzoek, maar u voelt er niets van. Dat is normaal: een lager cholesterolgehalte geeft geen merkbaar gevoel van verbetering, net zomin als een hoog cholesterolgehalte pijn doet. Juist daarom stoppen mensen soms te vroeg. De arts beoordeelt het resultaat aan de hand van laboratoriumwaarden, niet aan de hand van hoe u zich voelt.

De werking houdt aan zolang de behandeling loopt. Wordt het middel gestopt, dan stijgen de waarden meestal binnen enkele weken weer naar het oude niveau. Een statine is dus in de regel een langdurige behandeling, en het is de arts die beslist of en wanneer die kan worden afgebouwd.

Dosering en inname

De dosis wordt door de arts bepaald. Meestal wordt begonnen met een lagere sterkte, die daarna wordt bijgestuurd op basis van de bloedwaarden, het berekende risico en hoe goed u het middel verdraagt. Sterktes van verschillende verpakkingen zien er gelijkaardig uit, dus vergelijk altijd de doos met wat op uw voorschrift staat.

De tablet wordt in de regel één keer per dag ingenomen met een glas water. Uw arts of apotheker zegt u of dat bij u met of zonder eten gebeurt en op welk moment van de dag. Een vast tijdstip aanhouden helpt om inname niet te vergeten. Pas de dosis nooit zelf aan, ook niet als een bloeduitslag u meevalt of tegenvalt.

Bent u een dosis vergeten, volg dan wat er in de bijsluiter van uw verpakking staat. Een dubbele dosis nemen om een vergeten inname in te halen is geen goed idee. Merkt u dat u regelmatig vergeet, bespreek dat dan: er bestaan praktische oplossingen, en dat gesprek is nuttiger dan het stilzwijgend blijven overslaan.

Stop niet op eigen initiatief, ook niet als u zich prima voelt. Wilt u stoppen omdat u last hebt van bijwerkingen of omdat u twijfelt aan het nut, leg dat dan voor aan uw arts. Vaak is er een alternatief binnen dezelfde groep of een andere sterkte mogelijk.

Waar u op moet letten

Vertel uw arts of u leverproblemen hebt of hebt gehad, hoeveel alcohol u gebruikt, of uw schildklier traag werkt, hoe uw nieren functioneren en of er in uw familie spierziekten voorkomen. Dat zijn de omstandigheden waarin de arts extra voorzichtig is of voor een andere aanpak kiest, en soms is opvolging met bloedonderzoek nodig.

Statines worden niet gebruikt tijdens de zwangerschap en evenmin bij borstvoeding. Bent u zwanger, denkt u dat u zwanger bent of hebt u een kinderwens, bespreek dat dan voordat u met de behandeling begint of voordat u ze voortzet. Dit is geen detail dat later kan worden geregeld: het hoort bij het begin van het gesprek.

Spierklachten verdienen bijzondere aandacht. Onverklaarde spierpijn, gevoelige of zwakke spieren die niet door inspanning te verklaren zijn, meldt u aan uw arts. Gaat dat samen met koorts, algemeen ziek zijn of donkere urine, wacht dan niet en zoek snel medische hulp.

Tijdens de behandeling wordt er periodiek bloed geprikt, onder meer om de leverwaarden en het effect op het cholesterol op te volgen. Hoe vaak dat gebeurt, hangt af van uw situatie en bepaalt de arts die u opvolgt.

Wisselwerkingen met andere geneesmiddelen en alcohol

Atorvastatine wordt in de lever afgebroken door een enzymsysteem dat ook veel andere geneesmiddelen verwerkt. Daardoor kan de hoeveelheid werkzame stof in uw bloed stijgen als u bepaalde andere middelen gebruikt, met meer kans op spierklachten tot gevolg. Het gaat onder meer om sommige antibiotica en antischimmelmiddelen, bepaalde middelen tegen hiv en hepatitis C, ciclosporine, fibraten, amiodaron en enkele bloeddrukverlagers uit de groep van verapamil en diltiazem.

Grapefruit en grapefruitsap kunnen dezelfde afbraakroute beïnvloeden. Vraag aan uw apotheker wat voor uw verpakking geldt, in plaats van dit zelf in te schatten. Gebruikt u bloedverdunners, dan kan de arts beslissen om uw stollingswaarden wat vaker te laten controleren.

Neem naar elk consult en naar de apotheek een volledige lijst mee van alles wat u gebruikt: voorschriftplichtige geneesmiddelen, middelen die u zonder voorschrift koopt, voedingssupplementen en kruidenpreparaten zoals sint-janskruid. Combineert u pijnstillers, kijk dan ook naar /geneesmiddelen/ibuprofen/, want ook die spelen mee in het geheel.

Alcohol en atorvastatine zijn niet rechtstreeks onverenigbaar, maar allebei belasten ze de lever. Bij leverproblemen of bij fors alcoholgebruik is dat een gesprek met uw arts waard. De volledige lijst van bekende wisselwerkingen staat in de bijsluiter van uw verpakking.

Bijwerkingen en wanneer u een arts raadpleegt

De klachten die het vaakst beschreven worden, zijn spier- en gewrichtspijn, hoofdpijn, maag- en darmklachten zoals misselijkheid, verstopping of diarree, en klachten die op een verkoudheid lijken. Ook een stijging van de leverwaarden of van de bloedsuiker in het laboratoriumonderzoek komt voor. Veel van deze klachten zijn mild en verdwijnen weer.

Zeldzamer, maar ernstig, zijn een uitgesproken spierafbraak, een leverontsteking en allergische reacties. Spierpijn bij statines is een veelbesproken onderwerp en verdient een genuanceerd gesprek met uw arts in plaats van een beslissing in uw eentje; daarover schreven we een apart stuk op /blog/statines-spierpijn/.

Zoek onmiddellijk medische hulp bij hevige spierpijn of spierzwakte samen met donkere urine, bij geel worden van de huid of het oogwit, bij zwelling van gezicht, lippen of tong, bij ademhalingsmoeilijkheden of bij een ernstige huiduitslag met blaren.

Een vermoedelijke bijwerking meldt u aan uw arts of apotheker. In België worden die meldingen door het FAGG verzameld; ze dragen bij aan wat er bekend is over geneesmiddelen die al in gebruik zijn.

Voorschrift, prijs en terugbetaling: wat wij wel en niet doen

Atorvastatine is in België voorschriftplichtig. Wij zijn geen apotheek, wij verkopen geen geneesmiddelen en wij versturen ze niet. Wat wij aanbieden, is een medische vragenlijst en een beoordeling door een arts voor medicatie die u al gebruikt: /voorschrift-verlengen/ voor 24,90 €. Er is geen videoconsult, geen telefoongesprek en geen chat; de arts leest uw antwoorden en beslist.

Valt de beoordeling positief uit, dan krijgt u een grensoverschrijdend voorschrift als pdf per e-mail, opgesteld volgens de bijlage bij Uitvoeringsrichtlijn 2012/52/EU, met artikel 11 van Richtlijn 2011/24/EU als grondslag. Dat document komt niet in Recip-e terecht en is niet zichtbaar op mijngezondheid.be, dus er is geen code die u in de apotheek opgeeft. U neemt de afdruk mee samen met uw identiteitsbewijs. Over de aflevering beslist de apotheker zelf, en die mag weigeren bij twijfel over echtheid of leesbaarheid.

De arts is lek. Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301. Hij is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en heeft geen RIZIV-nummer; onze dienst staat dus los van de Belgische zorgverlening. Wat u betaalt, dekt de beoordeling door de arts en niet de afgifte van het document. Weigert de arts op medische of juridische gronden, of kan de aanvraag niet worden afgerond, dan betalen wij het volledige bedrag terug. Vraagt de arts documenten op, dan hebt u daarvoor ten minste zeven dagen en krijgt u een herinnering; op uw verzoek verlengen wij die termijn.

Of uw verpakking wordt terugbetaald en in welke categorie, legt het RIZIV vast; uw apotheker en uw ziekenfonds kunnen u dat voor uw doos zeggen. Onze beoordeling valt daarbuiten en betaalt u zelf. Begint u pas met een cholesterolverlager, ga dan naar uw huisarts: daar hoort een onderzoek met bloedafname bij, en dat kan een vragenlijst niet vervangen. Gebruikt u een verwant middel, dan vindt u de bijhorende informatie op /geneesmiddelen/rosuvastatine/.