Naar de inhoud

Ciprofloxacine, een antibioticum uit de fluorochinolonen

Ciprofloxacine is een antibioticum uit de groep van de fluorochinolonen. Het wordt gebruikt bij bepaalde bacteriële infecties, onder meer van de urinewegen. Voor deze groep gelden volgens de SKP bijzondere voorzorgen, omdat er zeldzame maar ernstige en soms langdurige bijwerkingen zijn beschreven. Hebt u klachten die op een bacteriële infectie wijzen, dan kunt u een aanvraag indienen: de arts beoordeelt op basis van uw klachten of ciprofloxacine of een ander middel past.

Wat is ciprofloxacine en welke werkzame stof zit erin

Ciprofloxacine is de naam van de werkzame stof. Het hoort bij de fluorochinolonen, een groep antibiotica die breed werkt en die bij uiteenlopende infecties wordt ingezet. In het Belgische geneesmiddelenregister staan verpakkingen onder merknamen en onder de stofnaam, van verschillende fabrikanten.

De vormen verschillen sterk van elkaar. Er zijn tabletten en een suspensie voor inname via de mond, er zijn infusen voor toediening in een ader, en er zijn oogdruppels. Die laatste werken plaatselijk. Wat op deze pagina over de hele groep wordt gezegd, slaat in de eerste plaats op de vormen die in het hele lichaam werken.

De samenstelling, de sterkte en de hulpstoffen van uw verpakking staan in de bijsluiter in de doos. De officiële gegevens over de in België vergunde verpakkingen, en over de manier waarop ze worden afgeleverd, worden bijgehouden door het FAGG.

Waarvoor wordt ciprofloxacine gebruikt

Ciprofloxacine wordt voorgeschreven bij infecties waarvan de arts vaststelt of sterk vermoedt dat ze veroorzaakt worden door bacteriën die voor dit middel gevoelig zijn. Het gaat onder meer om bepaalde infecties van de urinewegen en de nieren, om sommige infecties van de buik, de botten en de gewrichten, en om sommige darminfecties, zoals reizigersdiarree.

Bij een ongecompliceerde blaasontsteking mag ciprofloxacine volgens de SKP alleen worden gebruikt wanneer de middelen die daarvoor doorgaans worden aanbevolen, ongeschikt zijn. Over blaasontsteking en wat er bij de beoordeling komt kijken, leest u meer op de pagina over blaasontsteking en in de kennisbank.

Waar dit middel niet voor dient, is even belangrijk. Virusinfecties zoals verkoudheid en griep reageren er niet op. Een oude doos gebruiken bij nieuwe klachten is om dezelfde reden geen goed idee: welke bacterie in het spel is, welk middel daarbij past en hoelang de behandeling moet duren, beoordeelt een arts, die zo nodig een onderzoek of een urine- of kweekonderzoek laat doen.

Hoe werkt ciprofloxacine

Fluorochinolonen blokkeren enzymen die een bacterie nodig heeft om haar erfelijk materiaal te kopiëren en te ordenen. Zonder die enzymen kan de bacterie zich niet delen en gaat ze te gronde. Omdat de werking breed is, kan het middel ook nuttige bacteriën treffen, onder meer in de darm.

De duur van de behandeling telt. Wordt te vroeg gestopt, dan kunnen klachten terugkeren en kan de infectie moeilijker te behandelen worden. Volg dus het schema dat uw arts heeft afgesproken en stop niet vroeger op eigen initiatief.

Waarom er voor fluorochinolonen bijzondere voorzorgen gelden

Volgens de SKP zijn bij fluorochinolonen zeldzame bijwerkingen gemeld die ernstig kunnen zijn, lang kunnen aanhouden en soms blijvend zijn: klachten van pezen, spieren en gewrichten, en klachten van het zenuwstelsel.

Wie eerder ernstige bijwerkingen had van een chinolon of fluorochinolon, gebruikt ciprofloxacine volgens de SKP liever niet. Fluorochinolonen worden ook niet aanbevolen bij lichte infecties of bij infecties die vanzelf genezen, en evenmin ter voorkoming van reizigersdiarree of terugkerende blaasontstekingen wanneer een ander middel mogelijk is. Bij oudere mensen, bij nierproblemen, na een orgaantransplantatie en bij gelijktijdig gebruik van corticosteroïden wordt extra voorzichtigheid gevraagd.

Krijgt u tijdens of kort na de behandeling pijn of zwelling van een pees, bijvoorbeeld aan de achillespees of de schouder, stop dan met inspanning van dat gewricht en neem contact op met uw arts. Hetzelfde geldt bij tintelingen, gevoelloosheid, zwakte, plotse verwardheid, aanhoudende hoofdpijn of gedachten die u vreemd voorkomen.

Omdat deze voorzorgen om een individuele afweging vragen, weegt de arts bij dit middel extra zorgvuldig af of uw gegevens volstaan. Is onderzoek nodig, dan verwijst de arts u naar een arts die u kan onderzoeken.

Waar u verder op moet letten

Vertel uw arts of u ooit peesklachten hebt gehad bij een antibioticum, of u een aandoening van het zenuwstelsel hebt, of u epilepsie hebt of ooit een toeval doormaakte, en of er in uw familie problemen met de aorta voorkomen. Meld ook myasthenia gravis: bij die spierziekte kunnen fluorochinolonen de klachten verergeren.

Bepaalde hartritmestoornissen en een bekende verlenging van het QT-interval zijn eveneens redenen voor extra voorzichtigheid, zeker in combinatie met andere geneesmiddelen die daarop inwerken. Hetzelfde geldt voor een laag kalium- of magnesiumgehalte.

De huid kan gevoeliger worden voor zonlicht. Bescherm uw huid tijdens de behandeling en vermijd de zonnebank. Drink daarnaast voldoende, zodat de urine niet te geconcentreerd wordt.

Tijdens de zwangerschap en bij borstvoeding wordt deze groep in de regel niet gebruikt. Bent u zwanger, denkt u dat u zwanger bent of geeft u borstvoeding, meld dat dan voordat een behandeling start. Voor kinderen en jongeren geldt een aparte afweging die bij de behandelende arts hoort.

Wisselwerkingen met andere geneesmiddelen en alcohol

De opname wordt sterk verminderd door producten met calcium, magnesium, ijzer, zink of aluminium: maagzuurbinders, supplementen, en ook melkproducten. Vallen die samen met de inname, dan komt er te weinig werkzame stof in het bloed en kan de behandeling falen. Uw apotheker kan u zeggen hoeveel tijd ertussen hoort voor uw verpakking.

De combinatie met tizanidine, een spierontspanner, wordt niet gebruikt. Verder remt ciprofloxacine de afbraak van onder meer theofylline en van cafeïne, waardoor u van koffie meer effect kunt merken dan gewoonlijk. Met bloedverdunners, met bepaalde middelen tegen diabetes, met ontstekingsremmende pijnstillers en met geneesmiddelen die het hartritme beïnvloeden, zijn wisselwerkingen beschreven.

Geef aan uw arts en aan uw apotheker een volledige lijst door van alles wat u gebruikt, ook wat u zonder voorschrift koopt, en van voedingssupplementen en kruidenpreparaten. Alle bekende wisselwerkingen leest u in de bijsluiter.

In de SKP staat geen wisselwerking met alcohol vermeld, maar alcohol kan duizeligheid en slaperigheid versterken; wie een infectie doormaakt, is doorgaans beter af zonder. Wees ook voorzichtig met autorijden zolang u niet weet hoe u op het middel reageert.

Bijwerkingen en wanneer u een arts raadpleegt

Het vaakst worden misselijkheid en diarree beschreven; ook braken, buikpijn, hoofdpijn, duizeligheid en slaapproblemen komen voor. Ook huiduitslag, een verhoogde gevoeligheid voor zonlicht en afwijkende laboratoriumwaarden van de lever komen voor.

Zeldzamer, maar ernstig, zijn peesontsteking en peesscheuring, zenuwklachten met tintelingen of gevoelloosheid, psychische klachten zoals verwardheid, angst of stemmingsveranderingen, toevallen, hartritmestoornissen, ernstige huidreacties en aandoeningen van de aorta. Sommige van die klachten kunnen lang aanhouden.

Stop de inname en neem meteen contact op met een arts bij pijn of zwelling van een pees, bij tintelingen of krachtverlies, bij plotse verwardheid of gedachten die u vreemd voorkomen, bij hartkloppingen of flauwvallen, bij hevige pijn in buik, borst of rug, bij zwelling van gezicht of tong, bij ademhalingsmoeilijkheden of bij een uitgebreide huiduitslag met blaren. Hevige waterige diarree met koorts tijdens of na de kuur vraagt eveneens om contact met uw arts.

Merkt u iets wat op een bijwerking lijkt, vertel het dan aan uw arts of de apotheker; zulke meldingen komen in België bij het FAGG terecht.

Wat wij met ciprofloxacine doen, en waar u wel terecht kunt

U kunt bij ons een aanvraag indienen, maar een antibioticum kiest u niet zelf. Hebt u klachten die op een bacteriële infectie wijzen, dan kunt u ze beschrijven in de medische vragenlijst van Online voorschrift; de arts beoordeelt of een antibioticum aangewezen is en welk middel past, en verwijst u naar een arts die u kan onderzoeken wanneer dat nodig is. Een oude verpakking of een vorig voorschrift wordt niet zomaar herhaald voor nieuwe klachten: de arts beoordeelt wat u nu hebt. Of een antibioticum wordt voorgeschreven, beslist de arts na beoordeling van uw situatie; veel infecties moeten ter plaatse worden onderzocht.

Alle verpakkingen met ciprofloxacine hebben in de Belgische geneesmiddelendatabank (SAM) de afleveringswijze medisch voorschrift, ook de oogdruppels.

Kan de arts uw klachten niet op afstand beoordelen, of wilt u liever meteen onderzocht worden, ga dan naar uw huisarts. Die kan nagaan of er werkelijk een bacteriële infectie in het spel is, welk middel daarbij past en of een smaller alternatief volstaat. Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter. Bij koorts met hevige pijn in de zij, bij bloed in de urine of bij snel verergerende klachten wacht u niet af. Bij een dringend probleem belt u 112.

Een ander antibioticum beschrijven wij op de pagina over doxycycline. Ook daar geldt: de arts kiest het middel op basis van uw klachten. Medisch nagekeken door Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301.

Is Ciprofloxacine voorschriftplichtig?

Ja. Alle verpakkingen met ciprofloxacine in de Belgische geneesmiddelendatabank (SAM), van tabletten en suspensie tot infusen en oogdruppels, hebben de afleveringswijze medisch voorschrift. Wat u van ons wel mag verwachten: bij klachten die op een infectie wijzen, beoordeelt de arts of een antibioticum aangewezen is en welk middel past.

Hoe snel werkt ciprofloxacine?

Hoe snel u zich beter voelt, hangt af van de infectie; een vaste termijn noemt de SKP niet. Dat u zich beter voelt, betekent niet dat de behandeling klaar is: een deel van de bacteriën kan nog aanwezig zijn en te vroeg stoppen maakt terugkeer waarschijnlijker. Volg de duur die uw arts heeft afgesproken. Verergeren uw klachten of komt er koorts bij, neem dan opnieuw contact op in plaats van af te wachten.

Welke bijwerkingen komen vaak voor?

Het vaakst worden misselijkheid, diarree, braken, buikpijn, hoofdpijn, duizeligheid en slaapproblemen beschreven, samen met huiduitslag en een verhoogde gevoeligheid voor zonlicht. Voor deze groep gelden daarnaast bijzondere voorzorgen wegens zeldzame maar ernstige klachten van pezen, spieren, gewrichten en het zenuwstelsel, die lang kunnen aanhouden.

Mag ik alcohol drinken bij ciprofloxacine?

In de SKP staat geen wisselwerking met alcohol vermeld, maar alcohol kan duizeligheid en slaperigheid versterken, en wie een infectie doormaakt, is doorgaans beter af zonder. Let daarnaast op koffie: ciprofloxacine remt de afbraak van cafeïne, waardoor u er meer effect van kunt merken dan gewoonlijk.

Kan ik een herhaalvoorschrift voor ciprofloxacine online aanvragen?

Een antibioticum hoort bij een infectie die nu speelt, dus een vorig voorschrift wordt niet zomaar herhaald; u kunt wel een nieuwe aanvraag indienen. Hebt u klachten die op een bacteriële infectie wijzen, dan kunt u ze beschrijven in de medische vragenlijst van Online voorschrift; de arts beoordeelt of een antibioticum aangewezen is en welk middel past. Wilt of moet u onderzocht worden, dan gaat u naar uw huisarts, en buiten de gewone uren belt u de dokter van wacht op 1733 (zonaal tarief).

Wat doe ik bij pijn aan een pees tijdens de behandeling?

Belast het gewricht niet verder en neem contact op met uw arts. Peesklachten, waaronder aan de achillespees en de schouder, horen bij de bijzondere voorzorgen die voor deze groep gelden en kunnen ook na het stoppen nog optreden. Wacht er niet mee af, ook niet als de pijn op het eerste gezicht mild lijkt.

Waarom mag ik het niet samen met melk of maagzuurbinders innemen?

Calcium, magnesium, ijzer, zink en aluminium binden de werkzame stof in de darm. Er komt dan te weinig van in het bloed en de behandeling kan falen, zonder dat u dat merkt. Melkproducten, maagzuurbinders en supplementen met die mineralen laat u dus beter niet samenvallen met de inname; uw apotheker zegt u hoeveel tijd ertussen hoort.