Blaasontsteking

Wat er gebeurt en waarom vrouwen vaker getroffen worden

Bij een blaasontsteking komen bacteriën, meestal uit de eigen darmflora, via de plasbuis in de blaas terecht en veroorzaken daar een ontsteking van het slijmvlies. De klassieke klachten zijn branderigheid of pijn bij het plassen, voortdurende aandrang, telkens kleine porties urine en soms een drukkend gevoel onderaan de buik. De urine kan troebel zijn of sterker ruiken.

Vrouwen krijgen dit vaker dan mannen, en de reden is anatomisch: de plasbuis is korter en de afstand tot de anus kleiner, waardoor bacteriën de blaas makkelijker bereiken. Seksuele activiteit, de overgang en bepaalde vormen van anticonceptie kunnen de kans verder verhogen.

Bij een man is een blaasontsteking ongebruikelijk en wordt ze nooit als een banale klacht behandeld: er wordt gezocht naar een onderliggende oorzaak, zoals de prostaat of de urinewegen. Hetzelfde geldt bij kinderen. Een uitgebreidere beschrijving van de klachten staat op /kennisbank/blaasontsteking/.

Wanneer het vanzelf overgaat en wanneer niet

Een deel van de ongecompliceerde blaasontstekingen bij verder gezonde, niet-zwangere vrouwen verdwijnt zonder antibiotica. Afwachten met goede pijnstilling is daarom een verdedigbare keuze wanneer de klachten mild zijn en er geen alarmsignalen zijn. Dat is geen nalatigheid, maar een manier om onnodig antibioticagebruik te vermijden.

Afwachten heeft wel grenzen. Blijven de klachten na enkele dagen even hevig, of nemen ze toe, dan hoort er een beoordeling te volgen. Wie afwacht, moet weten waarop hij let, en dat is precies het verschil tussen bewust afwachten en gewoon uitstellen.

Bij koorts, rillingen, pijn of kloppende gevoeligheid in de flank, misselijkheid of braken is afwachten geen optie. Die combinatie kan wijzen op een infectie die tot in de nier reikt, en die vraagt dezelfde dag een beoordeling. Ook bloed in de urine samen met koorts is een reden om niet te wachten.

Wat helpt zonder voorschrift

Pijnstilling verlicht de branderigheid en de aandrang. Paracetamol (waaronder Dafalgan) is meestal de eerste keuze; een ontstekingsremmer zoals ibuprofen kan ook, al past die niet bij iedereen, onder meer bij maagklachten, bij nierproblemen en in combinatie met bepaalde bloeddrukmedicatie. Zie /geneesmiddelen/dafalgan/ en /geneesmiddelen/ibuprofen/.

Voldoende drinken helpt de blaas doorspoelen en de aandrang wordt er draaglijker van. Het is een ondersteunende maatregel, geen behandeling van de infectie; wie enkel drinkt terwijl de klachten toenemen, stelt alleen uit.

Over cranberryproducten en D-mannose wordt veel geschreven. Het bewijs voor het voorkomen van terugkerende ontstekingen is wisselend en zwak, en voor het behandelen van een lopende infectie is er geen plaats voor deze producten. Uw apotheker kan u zeggen wat in uw situatie zinvol is, ook in combinatie met uw andere geneesmiddelen. Publieksinformatie van de Belgische apothekers vindt u via apotheek.be.

Wanneer antibiotica nodig zijn

Bij aanhoudende of hevige klachten, en in alle situaties die niet als ongecompliceerd gelden, is een antibioticum aangewezen. Bij een ongecompliceerde blaasontsteking gaat het meestal om een korte kuur van enkele dagen, of bij één middel om een eenmalige dosis.

De middelen die in België in deze situatie het vaakst worden gebruikt, zijn nitrofurantoïne (waaronder Furadantine MC), fosfomycine als eenmalige dosis (waaronder Monuril) en de combinatie trimethoprim met sulfamethoxazol (waaronder Bactrim Forte en Eusaprim Forte). Welk middel past, hangt af van zwangerschap, nierfunctie, allergieën, eerdere kuren en van de resistentie die in de regio wordt gezien.

Fluorochinolonen zoals ciprofloxacine worden bij een ongecompliceerde blaasontsteking in de regel niet als eerste keuze gebruikt. Het EMA heeft het gebruik van deze groep beperkt wegens het risico op ernstige en soms langdurige bijwerkingen aan pezen, spieren, gewrichten en zenuwstelsel; achtergrond staat op /geneesmiddelen/ciprofloxacine/. Ook amoxicilline is hier geen standaardkeuze, zie /geneesmiddelen/amoxicilline/. Maak een kuur altijd af zoals voorgeschreven.

Zwangerschap, mannen en kinderen

Tijdens de zwangerschap wordt een blaasontsteking nooit afwachtend behandeld. Een infectie kan zich naar de nieren uitbreiden en met complicaties gepaard gaan, en zelfs bacteriën in de urine zonder klachten worden tijdens de zwangerschap behandeld. Neem daarom meteen contact op met uw huisarts, gynaecoloog of vroedvrouw.

De keuze van het antibioticum is tijdens de zwangerschap bovendien beperkt: een aantal middelen dat buiten de zwangerschap gangbaar is, valt af, en sommige middelen kunnen alleen in bepaalde periodes van de zwangerschap gebruikt worden. Dat is een afweging die de behandelende arts maakt, met kennis van de zwangerschapsduur.

Bij mannen en bij kinderen wordt een urineweginfectie altijd verder onderzocht. Bij mannen kan de prostaat betrokken zijn, wat een andere en langere behandeling vraagt; bij kinderen wordt gezocht naar een onderliggende afwijking. In beide gevallen hoort de beoordeling bij een arts die kan onderzoeken, niet bij een vragenlijst.

Terugkerende blaasontstekingen

Komen blaasontstekingen meermaals per jaar terug, dan verschuift de aandacht van de losse opstoot naar het patroon. Een arts zal dan een urineonderzoek met kweek vragen, om te weten welke bacterie het is en waarvoor die gevoelig is. Zonder die informatie blijft elke kuur een gok.

Daarnaast wordt gezocht naar factoren die meespelen: onvolledige blaaslediging, verstopping, de overgang met slijmvliesveranderingen, suikerziekte, of het gebruik van bepaalde anticonceptiemiddelen. Soms wordt een preventieve aanpak besproken, en die kan van leefgewoontes tot een medicamenteuze maatregel gaan.

Wat in elk geval niet helpt, is een overgebleven verpakking uit een vorige kuur. Die is bijna nooit volledig, past vaak niet bij de huidige bacterie en draagt bij aan resistentie. Elke nieuwe opstoot verdient een eigen beoordeling, ook wanneer de klachten identiek aanvoelen.

Waarom wij hiervoor geen antibiotica voorschrijven

Een nieuwe infectie is geen voortzetting van een lopende behandeling. Onze weg is gemaakt voor medicatie die een arts al heeft opgestart en die ongewijzigd doorloopt, en een blaasontsteking past daar per definitie niet in. Daarom is deze pagina informatief en zijn ook /geneesmiddelen/amoxicilline/ en /geneesmiddelen/ciprofloxacine/ zuiver informatief.

De reden is inhoudelijk. Om te beslissen of een antibioticum nodig is en welk middel past, telt informatie die uit onderzoek komt: een urinetest, soms een kweek, de vaststelling of er koorts is en of de nierloge gevoelig is. Zonder die gegevens zou een keuze neerkomen op raden, en raden met antibiotica is hoe resistentie ontstaat.

Voor een blaasontsteking gaat u dus naar uw huisarts. Buiten de kantooruren bereikt u voor niet-dringende vragen de huisartsenwachtpost via 1733. Bij hoge koorts met rillingen, hevige flankpijn, braken of verwardheid belt u 112 of gaat u naar de spoedgevallendienst.

Waarvoor u wel bij ons terechtkunt, is het voortzetten van andere langdurige medicatie. Hoe dat verloopt, staat op /herhaalvoorschrift/ en op /voorschrift-verlengen/.

Wat wij doen en wat wij niet doen

Wij bieden een medische vragenlijst en een schriftelijke beoordeling door een arts, voor geneesmiddelen die u al gebruikt. Wij bieden geen videoconsult, geen telefonisch consult en geen chat, en wij voeren geen urineonderzoek uit.

De arts heeft een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301. Hij is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en neemt de rol van uw huisarts niet over. Voor een acute infectie, voor onderzoek en voor opvolging blijft de Belgische zorg bevoegd.

Het document dat hij bij een voortzetting kan afgeven, is een grensoverschrijdend voorschrift volgens de bijlage bij Uitvoeringsrichtlijn 2012/52/EU. U krijgt het per e-mail en drukt het af. Het wordt niet in Recip-e geregistreerd en is niet zichtbaar op mijngezondheid.be. Over de aflevering beslist de apotheker, die bij twijfel over echtheid of leesbaarheid mag weigeren.

De vergoeding dekt de beoordeling door de arts, niet de afgifte van een document. Weigert de arts op medische of juridische gronden, dan betalen wij de vergoeding terug. Vraagt de arts bijkomende documenten op, dan hebt u ten minste zeven dagen en krijgt u een herinnering; op uw verzoek verlengen wij die termijn. Kan de beoordeling niet worden afgerond, dan sluiten wij de aanvraag af en betalen wij het volledige bedrag terug.